Եվ եղավ խավար

«Եվ եղավ խավար»-ը Այզեկ Ազիմովի ամենահայտնի գիտաֆանտաստիկ պատմվածքներից է։ Գործողությունները ծավալվում են Լագաշ մոլորակում, որտեղ վեց արևների շնորհիվ մշտապես լույս է, և մարդիկ երբեք իրական խավար չեն տեսել։ Գիտնականները բացահայտում են, որ մոտենում է հազվադեպ խավարում, որը մոլորակը մի քանի ժամով թողնելու է լիակատար մթության մեջ։ Նրանք նաև հասկանում են, որ նման երևույթը կրկնվում է հազարավոր տարիների ընթացքում և ամեն անգամ քաղաքակրթությունը հասցնում կործանման։ Երբ վերջապես երկինքը մթնում է և առաջին անգամ երևում են անհամար աստղերը, մարդկանց պատկերացումն աշխարհի մասին փլուզվում է։ Ազիմովը գիտական գաղափարի միջոցով խոսում է անհայտի հանդեպ վախի, մարդկային հոգեբանության և այն մասին, թե որքան փխրուն կարող է լինել քաղաքակրթությունը, երբ բախվում է մի իրականության, որին պատրաստ չէ։