Գլուխ 5

Թաբին թողել էր ինձ մոտ տան բանալիները և գնացել բազա հերթապահության:

Առաջին հերթին, երբ տուն մտա, ամբողջովին հանվեցի, գցեցի հագուստս լվացքի մեքենան ու ցնցուղ ընդունեցի՝ անխղճորեն օգտագործելով ընկերուհուս շամպուններն ու գելերը: Մահու չափ ուզում էի լվալ վրայիցս ողջ կեղտն ու հոտը:

Ես սիրում եմ իմ աշխատանքը, սիրում եմ սպանել տականքներին, ովքեր մարդկանց կյանքը փչացնում են: Սակայն հաջորդող գործողությունը ընդհանրապես չի ոգեշնչում: Որսորդը պիտի վերացնի չարքի բոլոր հետքերը և պիտի անի դա ամենայն մանրամասնությամբ, որպեսզի ոչ մի մարդ հանկարծ չհանդիպի դրանց: Բացի այդ, որսորդը պետք է գրի հաշվետվություններ: Ես ատում եմ դրանք գրել, թեպետ աշխատելով Նինում՝ սովորել եմ արագ անել դա: Որսի ողջ ընթացքը նկարահանվում է տեսախցիկով: Դարի հարցը՝ ինչու՞ գրել, եթե կա տեսահոլովակ: Երևի միայն այս երկու կետերն են, որ ինձ դուր չեն գալիս:

Փաթաթվեցի սրբիչով և գնացի խոհանոց: Սեղանի վրա դրված էր տուփ, իսկ վրան՝ գրառում. «Գիտեմ, որ տուն կգաս հոգնած ու ջղայնացած: Կեր պիցցան, և աշխարհն ավելի բարի կդառնա: Երաշխավորում եմ»: Ժպտացի ու  բացեցի տուփը: Այնտեղ երշիկով, բաստուրմայով  ու լիքը պանրով հոյակապ պիցցա էր: Բերանս լցվեց թքով: Ինչքա՜ն վաղուց չեմ կերել:

Առանց հագնվելու՝ նստեցի ու հաց կերա՝ թողնելով մի քանի կտոր ընկերուհուս: Գուցե նա էլ սոված գա հերթապահությունից: Ծանր օրից և սննդից հետո քունս սկսեց տանել: Արդեն Մթացեալն ժամն է, իսկ ես վաղը պիտի բազա գնամ:

Հագա գիշերանոցս ու պառկեցի հյուրասենյակի բազմոցին: Այնքան հոգնած էի, որ հազիվ նկատեցի պատերի վառ դեղին գույնը: Գրեթե անմիջապես քնեցի:

Վերջին մեկ տարում ինձ տանջում էին սարսափ երազները: Հիմնականում դրանք կապված էին Որսորդների մրցումների իրադարձությունների հետ:

Այս անգամ էլ տեսա նույնը: Ես բարձրանում եմ ժայռի վրա ու ձգվում դեպի կանաչ օձը: Այդ պահին հակառակորդը հասնում է ինձ: Մենք մնացել ենք երկուսով և նույն ցանկությունն ունենք՝ հաղթել ամեն գնով: Նա հարձակվում է ինձ վրա: Մենք կռվում ենք ձեռքերով, քանի որ կորցրել ենք ողջ զենքը: Կռվի ընթացքում հակառակորդը կորցնում է հավասարակշռությունը, և ես տեսնում եմ, թե ինչպես է նա ընկնում ահռելի բարձրությունից ու գոռում … Նրա ճիչերը զրնգում են ականջիս մեջ: Հետո քար լռության մեջ լսում եմ սարսափելի ճտտոց, և տեսնում եմ, որ նա ընկած է գետնին անբնական դիրքով: Չեմ կարողանում ինձ ստիպել շարժվել և հայացքս կտրել այդ տեսարանից:

Հետո տեսարանը փոխվում է: Ես և կենսաբանական ծնողներս մեքենայով գնում էինք գլխավոր մայրուղիով: Հայրիկը ղեկի դիմաց էր, մայրիկը նստած էր նրա կողքին, իսկ ես հետևում խաղում էի տիկնիկի հետ: Պատուհանների ապակիները թեթևակի իջեցված էին, դրա համար ներսում քամի էր խաղում և բերում իր հետ ամռան հոտերը: Հայրիկը միացրեց երաժշտություն՝ ուրախ և թեթև: Ծնողներս հաճախ էին ինձ նայում և երբեմն ինչ-որ բան ասում: Շուտով հոգնեցի խաղալուց ու սկսեցի նայել մերթ հայրիկին, մերթ մայրիկին: Նրանք ծիծաղում էին և ասում, որ ես չափից շատ հետաքրքրասեր եմ: Իսկ ես ասում էի, որ նրանք գեղեցիկ են, դրա համար էլ նայում եմ: Եվ իսկապես, նրանք երիտասարդ էին և գեղեցիկ: Բայց հանկարծ հայրիկը մռայլվեց: Նա նայում էր իր դիմացը: Մայրիկը նույնպես լռեց: Ես չէի տեսնում այն, ինչ նրանց անհանգստացրեց: Հանկարծ հայրիկը հայհոյեց և ղեկը մի կողմ պտտեց: Ես ճչացի: Մեքենան ձախ գնաց և դուրս թռավ մայրուղուց: Մայրիկը նետվեց դեպի ինձ, հրեց հատակին և ծածկեց մարմնով: Հետո աղմուկ, ճիչեր ու … խավար: Ես կարծես լողում էի մթի մեջ, որը ճնշում էր և փորձում էր կորզել ողջ կենարար էներգիան: Եվ ես ճչացի, ճչացի մինչև ձայնս չկտրվեց՝ աղերսելով օգնություն …

Կտրուկ նստեցի: Սիրտս կատաղի աշխատում էր: Ծանր էի շնչում, կարծես մարաթոն վազած լինեի, իսկ գիշերանոցս մարմնիս էր կպչում: Բռունցքներս պինդ սեղմված էին:

Պահանջվեց մի քանի րոպե, որպեսզի ուշքի գամ: Երազ է, սա պարզապես երազ է: Բայց, գրողը տանի, չափից դուրս իրատեսական երազ: Սա ինչ-որ նոր բան է: Երբեք այսպիսի մանրամասներ չեմ տեսել: Ուղեղս հուշեց՝ երազ-հիշողություն: Առաջին անգամ ես տեսա այն չարաբաստիկ օրվա մասին մի ամբողջական դրվագ: Դա մտահոգում էր: Մի՞թե ինձ վրա ազդել է Քիլիս տեղափոխվելը: Բայց, ախր, նախկինում էլ էի գալիս այստեղ և երբեք չէի հիշել կամ տեսել նման բան:

Մյուս հարցը, որ ինձ տանջում էր՝ ի՞նչն այդքան անհանգստացրեց հորս: Ինքս ինձ գրկեցի ու մեխանիկորեն սկսեցի ճոճվել: Տարբեր մտքեր եկան՝ ինչու եմ ընդհանրապես համաձայնվել այստեղ աշխատել, ինչու եմ վերադարձել: Ինձ որդեգրող ծնողների մտավախությունները ճիշտ էին. հիշողությունները կարող էին վերադառնալ և անցյալը խառնել ներկայի ու ապագայի հետ: Գուցե Ամրէ տեղափոխվեի կամ ինչ-որ կորած-մոլորած գյուղում որսորդ լինեի …

Այդ մտքերը ինձ վերջնական ուշքի բերեցին: Մի՞թե ես հիմա փորձում եմ արդարացնել իմ վախկոտությունը: Ոչ, դա չի լինի: Նին վերադառնալու ճանապարհը փակ է: Այնտեղ ես նորմալ կյանք չեմ ունենա: Իսկ ի՞նչ կմտածի Թաբին, երբ ասեմ, որ ուզում եմ փախչել այստեղից: Հաստատ գլուխս չի շոյի: Համ էլ երեկ եմ ստորագրել աշխատանքային պայմանագիրս: Եթե շուտ խախտեմ այն, դժվար թե առանց հետևանքների կարողանամ դուրս գալ:

Քմծիծաղեցի: Բոլոր այդ փաստարկները խղճուկ էին: Ես բացարձակ ցանկություն չունեմ քչփորելու անցյալը, բայց եթե հարկ լինի, դա էլ կանեմ: Հոգու խորքում կասկածի նշույլ հայտնվեց, իբր շատ եմ կարողանում ներկայի խնդիրները լուծել, հիմա էլ անցյալը: Սակայն ես կտրուկ ճնշեցի դա: Հիմարություն կլինի վախկոտի պես փախչել:

Այդպիսի որոշումով վեր կացա ու նայեցի ժամին: Ուղիղ Հավթափեալն է: Պետք է պատրաստվել, կարգի բերել ինձ և գնալ բազա: Ինչքան շուտ գրեմ հաշվետվությունը, այնքան լավ:

Թաբին դեռ չէր վերադարձել հերթապահությունից, այնպես որ կերա պիցցայի մնացորդները, պատվիրեցի նրա համար նախաճաշ և անցա պատրաստություններին: Որոշեցի մետրոյով գնալ: Թեպետ առավոտյան ժամերին այնտեղ պիկ էր, բայց ամեն դեպքում այդպես ավելի արագ տեղ կհասնեի, քան տաքսիով: Նախապես բացեցի մետրոյի քարտեզը և գտա իմ երթուղին: Միշտ մոլորվում եմ կայարանների ճյուղավորումների մեջ, դրա համար երբ մետրոյով պիտի գնամ, նախօրոք գծում եմ ճանապարհս:

Սննդի առաքումից հետո դուրս եկա տնից: Գնացքում կատաստրոֆիկ վիճակ էր: Ես համակերպվեցի, որ պիտի ճզմված վիճակով տեղ հասնեմ ու շնչեմ տարբեր բուրմունքների խառնուրդ: Առավոտը զզվելի սկսվեց, բայց հուսանք, որ օրը լավ կվերջանա:

Անհրաժեշտ կայարանում իջա: Քանի որ բազան գտնվում էր ծայրամասում, գրեթե սարերի տակ, այնտեղ գնացք չէր գնում: Մոտ քսան րոպե պիտի բարձրանայի: Անկեղծ ասած, ուրախ էի դրա համար: Հա՛մ մաքուր օդ կշնչեմ, հա՛մ մտքերս կցրեմ, համ էլ Արեգին կզանգեմ:

Ճանապարհը շատ գեղեցիկ էր: Արևի ճառագայթների ներքո ծառերի սաղարթները, խոտը կարծես փայլում էին: Ես ագահորեն շնչում էի թարմ օդը: Պիտի ավելի հաճախ լինեմ բնության գրկում, այն ինձ լիցքավորում է նոր էներգիայով և ուժ է տալիս ապրել:

Մոտ հինգ րոպե լուռ վայելելուց հետո ակտիվացրեցի ականջակալը: Գիծը զբաղված էր: Երևի, ինչ-որ մեկին ուղղորդում է կամ պարզապես զրուցում:

•           Այո, լսում եմ, - լսեցի հաքերի հոգնած ձայնը:

•           Բարի լույս, - ասացի ես, - կներես, եթե խանգարեցի:

•           Բարի … Չէ, չես խանգարել: Ուղղակի լարված գիշեր ենք ունեցել:

•           Շատ չարքե՞ր են եղել:

•           Ահա, ստիպված հետաձգել ենք բոլոր հերթապահությունները և բոլորին ուղարկել քաղաքի տարբեր կետեր:

Ես անհանգստացա: Թաբին էլ էր հերթապահ, ուրեմն՝ նա նույնպես որսի է եղել:

•           Ու՞մ են սպանել:

•           Պայա, վուշկապարիկ և մի դև:

•           Միանգամից երե՞քը, - զարմացա ես:

•           Ահա: Էրիկան երևի պատմել է քեզ, որ չարքերը ակտիվացել են: Հավանաբար երկրորդ բազան էլ կբացենք այս տարի:

Թաբին պատմում էր երկրորդ բազայի բացման մասին: Հետաքրքիր էր, որ ինձ դեռ չէին պատմել ապստամբների լրտեսներին բռնելու մասին:

•           Բա ինչու՞ էիր զանգել, - հարցրեց Արեգը:

•           Ուզում էի խնդրել քեզ ուղարկել էլեկտրոնային փոստիս երեկվա որսի տեսահոլովակը: Երևի հինգ րոպեից բազայում կլինեմ, որ հաշվետվությունը գրեմ:

•           Սաթենիկ, - լսեցի հաքերի մեղմ ձայնը, - պարտադիր չէր այսքան շուտ գալ: Գոնե հանգստանայիր:

Ընկերուհուս պատմածը գնալով ավելի իրական է դառնում: Արեգը կարծես հոգատար հայրիկ լինի:

•           Չեմ սիրում հաշվետվություն գրել, - ասացի ես, - ավել լավ է շուտ վերջացնել ու հանգստանալ:

•           Լավ, ինչպես կուզես: Հիմա կուղարկեմ քո փոստին: Իսկ հաշվետվությունը կարող ես գրել որտեղ ցանկանաս: Բլանկը կտամ:

•           Շնորհակալություն:

•           Հա, մոռացա ասեմ: Սայան էլ է այստեղ: Էրիկան խնդրեց քեզ փոխանցել, որ որքան հնարավոր է շուտ զբաղվես նրա ուսումնական ծրագրով: Շատ հնարավոր է, որ երկրորդ բազայում հենց մեր աշակերտները աշխատեն:

Գրողը տանի: Ինչու՞ են անընդհատ հիշեցնում նրա մասին:

•           Լավ, այսօրևեթ կզբաղվեմ այդ հարցով, - խոստացա ես, - միայն թե ուղարկիր ինձ նաև ինչ ծրագրով են հիմա սովորում աշակերտները:

•           Արդեն ուղարկեցի:

Ի՜նչ օպերատիվ հաքեր ունենք:

Անջատեցի կապը: Նայեցի ժամին: Լուսափայլնի ժամն էր, բայց արևը սկսում էր վառել: Զբոսանքը մաքուր օդին մի փոքր օգնեց ազատվել գիշերային սարսափ երազներից: Միայն թե դրանք փոխարինվեցին ցերեկային խնդիրներով:

Բազան դատարկ էր երևում: Չէին երևում աշակերտները, որսորդները: Վերջիններս երևի հանգստանում էին «ուրախ» գիշերից հետո: Մտա սրճարան: Բարում մի երիտասարդ տղա էր կանգնած, հավանաբար բարմենն էր: Նրա մոտ նստած էր Սայան: Պատանին խորասուզված ինչ-որ գիրք էր կարդում ու չնկատեց էլ ներս մտնելս: Լավ էր: Առայժմ տրամադրված չէի նրա հետ խոսելուն: Լիան սեղաններն էր սրբում, իսկ Խաչիկը մի մեծ բաժակ սուրճ էր խմում բարի մոտ: Նկատելով ինձ՝ որսորդը ձեռքով արեց:

•           Ողջո՜ւյն Սաթենի՛կ, - բարևեց որսորդը, - բա ինչի՞ ես շուտ եկել:

Գրողը տանի, ինչու՞ է այդքան բարձր խոսում: Սայան գլուխը բարձրացրեց ու դեմքին լայն ժպիտ ծագեց:

•           Ողջույն, - ասացի ես, - հաշվետվություն: Բարև, Լիա, բարև, Սայա, - շրջվեցի դեպի մատուցողուհին և պատանին, - ո՞նց եք:

•           Լավ եմ, - պատասխանեց աղջիկը՝ չթողնելով, որ Սայան բան ասի, - առավոտից մրջյունի պես աշխատում եմ:

•           Իսկ մենք գիշերվանից, - աչքերը առաստաղին հառեց Խաչիկը:

Լիան փնչացրեց:

•           Իսկ դու փորձիր ամեն օր մաքրությամբ զբաղվել ու ոտքի վրա լինել, - խոսեց նա:

•           Դե լավ, լավ, մի նեղվիր, - աչքով արեց որսորդը, - հիմա կխնդրեմ, որ քեզ համար սուրճ բերեն:

•           Ես էլ մտածում էի կասես՝ հիմա կօգնեմ քեզ …

•           Ոչ այս կյանքում, սիրելիս:

Խաչիկը ծիծաղելով գնաց ծառայողական մասը: Մատուցողուհին ձևականորեն ջղայնացավ, բայց ոչինչ չասաց: Որոշեցի մոտենալ բարմենին ու Սայային: Հայացք գցեցի գրքի վերնագրին, որ կարդում էր աշակերտս: «Որսորդ դառնալու տասը հիմունքները»: Քիչ մնաց բարձր փնչացնեի: Ի՜նչ հիմարություններ են կարդում ժամանակակից երիտասարդները:

•           Լավ կլինի քիչ կարդաս նման գրքեր, - ասացի ես՝ նստելով կողքը, - լավ որսորդ դառնալու համար պետք է պրակտիկա, ոչ թե տեսություն:

•           Գիտեմ, բայց մեզ առայժմ թույլ չեն տալիս մասնակցել իսկական որսի, - պատասխանեց նա՝ թեթևակի կարմրելով, - ինձ մնում է միայն կարդալ:

•           Դա քեզ չի օգնի որսի ժամանակ: Երբ ավարտեմ հաշվետվությունը, մոտեցիր ինձ: Կորոշենք քո ուսումնական պլանը:

Տղայի աչքերը փայլեցին:

•           Իհարկե, ուսուցի՛չ: Ես կսպասեմ այնքան, որքան անհրաժեշտ է:

Նա նորից խոնարհվեց: Բարմենը քմծիծաղեց: Դա ինձ հիշեցրեց, որ մենք ծանոթ չենք:

•           Բարև, - ներկայացա ես, - ես Սաթենիկն եմ:

•           Բարև, - երիտասարդը քսանին մոտ էր, սպիտակամաշկ ու ժպտերես, - գիտեմ, ինձ արդեն ասել են, որ նոր որսորդ ունենք: Ես Հայկն եմ: Անչափ ուրախ եմ ծանոթանալու համար:

•           Ես նույնպես, - չկարողացա զսպել ժպիտս, - ուսանո՞ղ ես:

•           Ահա, դասերից հետո գալիս եմ այստեղ: Այնքա՜ն հետաքրքիր ու հավես աշխատանք է:

•           Ուրախ եմ, որ քեզ դուր է գալիս: Դե լավ, Հայկ, գրեմ իմ հաշվտեվությունը: Դեռ կխոսենք:

•           Եթե կուզես, կարող եմ ինչ-որ թունդ բան պատրաստել, - առաջարկեց երտիասարդը, - լսել եմ, որ որսորդները այսօր ծանր գիշեր են ունեցել: Համ էլ հաշվետվություն գրելը ձանձրալի բան է:

Լիան սրահի մյուս ծայրից բացականչեց. «Աստվածնե՜ր»: Ես իսկապես հիացա բարմենով: Նա իսկապես հասկանում է, թե ինչ գործ ենք մենք անում:

•           Շնորհակալ եմ առաջարկի համար, բայց հիմա ինձ ավելի շատ սուրճ է պետք, որ կենտրոնանամ, - մերժեցի ես, - բայց խոստանում եմ, մի օր կփորձեմ:

•           Ես կհիշեմ:

•           Աչքիս մենք իրար հետ լեզու կգտնենք, - ասացի ես ու գնացի ծառայողական հատված:

Արեգին գտա իր աշխատասենյակում: Նա մենակ չէր.կողքին նստած էր մի երիտասարդ՝ աշակերտի հագուստով:  Հաքերը ինչ-որ բաներ էր ցույց տալիս համակարգչով, իսկ տղան ջանասիրաբար գրում էր: Փաստորեն, ճիշտ էի.երիտասարդը ոչ միայն հոգնած ձայն ուներ, այլև տեսքն էլ այնպիսին էր, իբրև ողջ գիշեր մարաթոն էր վազել:

•           Սաթենիկ, ես ուղարկել եմ տեսահոլովակը փոստիդ, - ասաց Արեգը ու մեկնեց ինձ մի քանի թուղթ, - հաշվետվությունը կարող ես գրել որտեղ ցանկանաս:

•           Շնորհակալ եմ, - խոսեցի ես, - չեմ խանգարի ձեզ:

Հաքերի աշակերտը թախծալից հայացք նետեց վրաս, կարծես աղերսեր, որ մի քիչ էլ զբաղեցնեմ ուսուցչին: Քմծիծաղեցի ու դուրս եկա:

Բոլոր պոտնեցիալ որսորդները ցանկանում են լինել հենց գործող որսորդ, այլ ոչ թե հաքեր կամ գիտնական: Եթե չլիներ ընտրելու կոշտ համակարգը, մենք պարզապես չէինք ունենա հաքերներ կամ գիտնականներ:

Վերադարձա սրահ, նստեցի ամենահեռու սեղանի շուրջ, որ չխանգարեմ ոչ ոքի: Մտա փոստս, գտա Արեգի ուղարկած տեսահոլովակը ու անցա գործի: Ճիշտն ասած, ամեն անգամ, երբ կողքից նայում էի որսին, ինձ թվում էր, որ ֆիլմ էի նայում:

•           Ձեր սուրճը, ուսուցիչ, - լսեցի գլխավերևումս:

Սայան դրեց սեղանին մի մեծ բաժակ անուշաբույր ըմպելիք ու բուտերբրոդ:

•           Խոհանոցում ասացին, որ որսորդները լավ պիտի սնվեն, - բացատրեց երիտասարդը՝ ոտքը կախ գցելով:

•           Շնորհակալ եմ: Շատ հեռու մի գնա, ես շուտ կավարտեմ:

•           Այո, ուսուցիչ:

Գրողը տանի, պիտի հետ սովորեցնել նրան «ուսուցիչ» ասելուց: Հակառակ դեպքում նյարդերս երկար չեն դիմանա:

Իրականում, հաշվետվություն գրելը տևեց մոտ մեկ ժամ: Կարող էի ավելի արագ էլ գրել, պարզապես շեղվում էի սուրճ խմելուն և բուտերբրոդ ուտելուն:

Մինչ ես գրում էի, սրճարան եկան հաճախորդներ: Լիան ու Ալինան Հայկի հետ բարի մոտ էին, որ եթե հարցեր լինեն, միանգամից պատասխանող լինի:

Մեջքով հենվեցի աթոռին ու նայեցի պատուհանից դուրս: Քիլիսն այնքան մեծ էր, որ անգամ այստեղից ամբողջը չէր երևում: Չնայած, այդպիսին էլ նա պիտի լիներ, հաշվի առնելով այն, որ ողջ Նամրայում միայն երեք մեծ քաղաքներ կային: Գյուղեր էլ կային, բայց քաղաքներին մոտ: Այդպես ավելի հարմար էր և հեշտ՝ չարքերի որսալու տեսակետից:

Այս բոլոր բնակելի վայրերը առաջացել էին աստվածների պատերազմից հետո: Պատմաբանները անվանել են այն ամենաարյունարբուն, որ երբևէ եղել է Նամրայում: Կարծում եմ՝ դա ճիշտ բնորոշում է, եթե հաշվի առնենք, որ դրանից հետո աշխարհը զրոյից էր ստեղծվել: Արամազդը, նրա քույր Սպանդարամետը և նրա որդի Բարշամինը եկել էին Նամրա այլ աշխարհներից: Այդպիսին էր գիտնականների վարկածներից մեկը, որին ես հակված էի հավատալ: Սպանդարամետը իր որդուն ունեցել է մինչև մեր աշխարհ գալը: Ասում էին՝ Բարշամինը ուներ և Արամազդի, և իր մոր ուժից:Երիտասարդ աստվածը սիրում էր մարզել իր կախարդական ուժը: Այդ մարզումներից մեկի ժամանակ նա պատահաբար բացում է այլ աշխարհի դուռ: Նոր աշխարհը ամբողջովին խավարից էր բաղկացած: Արամազդը, Սպանդարամետը և Բարշամինը որոշեցին բնակվել այնտեղ, բայց մինչ այդ՝ բարեկարգել: Այդ գործի մեջ ամեն մեկը իր դերն ուներ. Սպանդարամետը հավաքեց ողջ խավարը մի տեղ և զսպում էր այնքան ժամանակ, մինչև Արամազդը ստեղծում էր լույսն ու մատերիան՝ երկինք, հող, կրակ, ջուր, քամի, հետո՝ խոտ, ծառեր, կենդանիներ: Արարման հարցում նրան օգնում է Բարշամինը: Երբ ամեն ինչ ավարտվեց, աստվածները որոշեցին բնակվել մի լեռան վրա, որին անվանեցին Հուր-արտա: Սպանդարամետը նախընտրեց ապրել Հուր-արտայի ընդերքում և շարունակել զսպել խավարը այնտեղ, իսկ Բարշամինը ապրում էր Արամազդի հետ գագաթին՝ հաճախակի այցելելով մորը: Սպանդարամետի որդին աշխատում էր իր ուժի վրա ու սկսում բացել նոր դռներ: Սակայն, նա չգիտեր ինչպես փակել դրանք: Արդյունքում՝ աստվածները հանգիստ ճամփորդում էին տարբեր աշխարհներով ու վերադառնում Նամրա:

Հերթական դուռը բացելիս՝ Բարշամինը հայտնվում է այլ աստվածների աշխարհում, որտեղ հանդիպում է Աստղիկին, սիրահարվում, ամուսնանում նրա հետ և բերում Նամրա: Այսպիսով, Աստղիկը դարձավ մեր աշխարհի աստվածուհին:

Եկավ մի պահ, երբ Արամազդը որոշեց՝ ժամանակն է ունենալ սեփական երեխաներ: Շատ գիտնականներ մինչև հիմա վիճում են, թե ինչպես է դա տեղի ուենցել: Ոմանք ասում են, որ Հուր-արտայի վրա եղել է Ծով Ծիրանին՝ աստվածային ուժի կենտրոնացումը, որտեղից էլ ծնվել են զավակները: Մյուսները պնդում են, որ Արամազդը հարաբերություններ է ունեցել այլ աշխարհների կանանց հետ և նրանցից ունեցել երեխաներ: Երրորդները ընդհանրապես պնդում են, որ Արամազդը ստեղծել է նրանց: Ինչ էլ որ լինի, փաստը մնում է փաստ՝ ծնվում են Անահիտը, Միհրը, Ծովինարը, Ամանորն ու Նանեն: Գլխավոր աստվածը շնորհում է նրանց ուժեր. Անահիտին՝ մայրության և պտղաբերության, Միհրին արևի, կրակի և լույսի, Ծովինարին՝ կրակի և պատերազմի, Ամանորին՝ բերքահավաքի և նոր տարվա, Նանեին՝ բնության և հուզական սիրո: Աստղիկը իր աշխարհում սիրո, գեղեցկության աստվածուհին էր: Նրա ուժը համընկնում էր Անահիտի ուժի հետ, ինչի պատճառով երկու աստվածուհիները հաճախ էին մրցակցում:

Իրականում, Արամազդը իրեն մենակ էր զգում անգամ իր երեխաների հետ: Ճամփորդելով տարբեր աշխարհներով՝ նա հանդիպում է լիքը արարածների և վերադառնալով Նամրա՝ ստեղծում է մարդկանց: Առաջին մարդիկ շատ անպաշտպան էին և տգետ, այդ պատճառով աստվածները սկսեցին սովորեցնել նրանց տարբեր արվեստներ՝ ինչպես ցանել, հնձել և այլն: Շուտով Նամրան լցվեց գյուղերով և քաղաքներով:

Ինչպե՞ս են հայտնվել չարքերը Նամրայում: Գիտնականների մեծամասնությունը կարծում էր, որ Բարշամինը հերթական աշխարհի դուռը բացելիս հայտնվել էր մի վայրում, որտեղ մութ արարածներն էին: Դա կատաստրոֆիկ էր, քանի որ աստվածը չէր կարողանում փակել դուռը, և այդ արարածները լցվեցին Նամրա: Մարդիկ հազարներով մեռնում էին: Աստվածները փորձում էին միահամուռ ուժերով վերացնել նրանց, սակայն նրանք շատ-շատ էին: Այդ ժամանակ Սպանդարամետը և Բարշամինը որոշեցին փակել նրանց Հուր-արտայի ընդերքում: Չարքերը ունեին վտանգավորության տարբեր աստիճաններ: Սպանդարամետը իր ստորգետնյա թագավորությունում ստեղծեց մի քանի մակարդակներ և ամենավտանգավոր ու սարսափելի չարքերին պահեց ընդերքի կրակների մեջ: Իհարկե, դա խնդրի մասնակի լուծումն էր, քանի որ մութ արարածների աշխարհի դուռը բաց էր և այնտեղից պարբերաբար գալիս էին չարքեր: Այդ ժամանակ Արամազդը որոշեց, որ այդպես շարունակվել չէր կարող և երկար պրպտումներից հետո ստեղծեց առաջին հմայիլը, որը կարող էր փակել աշխարհների դռները: Հմայիլը տվեց Բարշամինին, քանի որ միայն նա կարող էր բացել դռներ: Այդպիսով, չարքերի աշխարհը մեկընդմիշտ փակվեց:

•           Սաթենիկ, բա՞ն է պատահել:

Հանկարծակիի եկա ու հայացքս կտրեցի պատուհանից: Սեղանի առջև կանգնած էր Արեգը:

•           Մոտ տասնհինգ րոպե անթարթ դուրս էիր նայում, - բացատրեց նա, - մտածեցի՝ հաշվետվության հետ է կապված: Գուցե կարողանամ օգնել:

Երիտասարդը իսկապես մտահոգված տեսք ուներ: Նրա պատանեկան հագուստը, փոքր-ինչ գզգզված մազերն ու կիսակլոր ակնոցները ընդհանրապես չէին համապատասխանում ամեն ինչի մասին անհանգստանալու և հոգ տանելու հետ:

•           Հաշվետվությունը վաղուց եմ վերջացրել, - ժպտացի ես, - ուղղակի քաղաքին էի նայում, տարբեր մտքեր էին գալիս Նամրայի պատմությունից …

•           Հասկանում եմ, - Արեգը նստեց դիմացս ու նայեց Քիլիսին, - այստեղից հիանալի տեսարան է բացվում: Անհնար է նայել քաղաքին ու չհիշել մեր դարավոր պատմությունը:

Լռեցինք: Երկուսս էլ կլանված էինք սեփական մտքերով: Չգիտեմ, թե Արեգը ինչի մասին էր մտածում, բայց ես նորից հիշեցի բոլոր այն գիտական հոդվածները, որոնք կարդացել եմ Նամրայի պատմության մասին: Ինչն է ճիշտ, ինչը՝ սխալ, ոչ ոք չի կարող ասել: Փաստը մնում է փաստ՝ հիմա աստվածները չկան, բայց կան իր ուժերը կրող տներ:

Առաջինը Արեգը սթափվեց մտքերից ու վերցրեց հաշվետվությունը:

•           Ի դեպ, դու բավականին արագ վերջացրիր, - նկատեց նա:

•           Դեռ Նինից սովորել եմ արագ վերջացնել ոչ հաճելի գործերը, - ուսերս թոթվեցի:

•           Մերոնք պիտի քեզնից սովորեն, - ծիծաղեց Արեգը, - սովորաբար երկու-երեք ժամ գրում են: Չէ, այդպես չէ: Ավելի շատ բողոքում են անարդար կյանքից, իսկ դադարների ժամանակ՝ գրում:

Հիմա էլ ես չդիմացա ու ծիծաղեցի: Ելնելով Թաբիի պատմածներից՝ արդեն պատկերացնում եմ այդ տեսարանը: Զարմանում եմ Էրիկայի ու Արեգի համբերության վրա:

•           Ես տպեցի քեզ համար աշակերտների ուսումնական ծրագիրը, - ասաց նա՝ մեկնելով հաստ թղթապանակը, - իհարկե, դու կարող ես փոխել այն քո հայեցողությամբ, բայց հիմնական քննական կետերին ավելի լավ է հետևել:

Ես նայեցի թղթապանակի հաստությանը ու հասկացա, որ ինձ սպասում է «հիանալի» ժամանակ:

•           Սայան մեր լավագույն աշակերտներից է, - շարունակեց նա, - Էրիկան մեծ հույսեր ունի նրա հետ կապված:

•           Բա ինչու՞ ինքը չի զբաղվում նրա կրթությամբ, - չդիմացա ես:

•           Ժամանակը չի ներում: Բացի այդ, երբ նա տեսավ քո անձնական գործը, հասկացավ, որ էլ ավելի լավ ուսուցիչ նրա համար հնարավոր չէ գտնել:

Գրողը տանի իմ անձնական գործը:

Արեգը վեր կացավ, որ գնա իր աշխատասենյակ:

•           Սպասիր հետդ գամ, - ասացի ես, - ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել խոհարարներին: Շա՜տ համեղ բուտերբրոդ էր:

•           Այո, նրանք աստվածային խոհարարներ են:

Միասին գնացինք ծառայողական մուտքի մոտ: Այդ ժամանակ սրճարանի դուռը բացվեց, և ներս մտավ … երեկվա գնացքի երիտասարդը:

Ոչ, միայն ոչ սա …

Այդ տականքը ուղիղ ինձ նայեց ու չարագուշակ ժպտաց:

•           Ի՞նչ պատահեց, - անհանգստացավ Արեգը, տարակուսանքով շուրջը նայելով:

•           Ոչինչ, - մրմնջացի ես, - արի գնանք:

Մտանք ծառայողական հատված: Ինձ հարկավոր էր մի քանի րոպե մտքերս իմի բերելու և հասկանալու հետագա քայլերս: Եթե դա չանեի, հենց հիմա կգնայի ու կսատկացնեի դրան որպես մի հասարակ չարքի: Բայց դա խնդիրը չէր լուծի: Նրա փոխարեն Գարիկը կուղարկի ուրիշին:

•           Սաթենիկ, ի՞նչ է կատարվում, - նորից հարցրեց հաքերը:

Կամքի ուժով ինձ ստիպեցի պատասխանել.

•           Ոչ մի արտասովոր բան: Պարզապես մի փոքր ճնշումս ընկավ: Հիմա արդեն լավ եմ:

Չեմ սիրում ստել, բայց չեմ էլ ուզում, որ կոլլեգաներս իմանան խնդիրներիս մասին:

•           Հաստա՞տ, - հարցրեց նա, - գուցե ինչ-որ քաղցր բա՞ն ուտես:

•           Չէ-չէ, լավ եմ, մի անհանգստացիր:

•           Լսիր, ես հիմա քաղաք եմ գնալու գործերով: Արի քեզ էլ մեքենայով իջեցնեմ:

•           Կարիք չկա, ես իսկապես ինձ լավ եմ զգում: Բացի այդ, հենց հիմա չեմ կարող տուն գնալ: Սայայի հետ գործեր ունեմ:

Արեգը ուշադիր ինձ էր նայում: Փորձեցի ժպտալ ու ինձ վստահ պահել:

•           Լավ, - վերջապես ասաց նա, - բայց եթե քեզ վատ զգաս, անպայման տաքսի կանչիր: Մետրոյով ու ավտոբուսով չգնաս:

•           Խոստանում եմ:

Հաքերը գնաց, իսկ ես մտա խոհանոց, հանձնեցի սուրճի բաժակն ու ափսեն և շնորհակալություն հայտնեցի ուտելիքի համար: Խոհարարները հուզվեցին նման վերաբերմունքից ու հետս մի քանի բուտերբրոդ դրեցին:

Սայային գտա բարում: Կարճ հայացք նետեցի սրահին: Գարիկի «պոչը» նստած սուրճ էր խմում: Ձեռքերս քոր էին գալիս մի լավ դրան ջարդելու, բայց զսպեցի: Հիմա դրա ժամանակը չէ:

•           Սայա, արի գնանք ներս, - առաջարկեցի ես, - այստեղ աղմկոտ է:

Տղան կազմ ու պատրաստ հավաքեց իրերը, ու մենք նորից գնացինք ծառայողական մաս: Նա ինձ ուղղորդեց ազատ սենյակ, որը հարմար էր խոսելու համար: Ես արագ նայեցի ծրագիրը: Հիմնական դրույթները նույնն էին, ինչ իմ ժամանակ: Սակայն գրված չէր, թե հստակ ինչպես պետք է սովորեցնել աշակերտներին: Ես հիշեցի, թե ոնց էին սովորեցնում ինձ: Կոշտ: Դաժան: Անգամ անարդար: Ատում էի նախապատրաստական դասերը և իմ ուսուցչին: Արդյո՞ք ուզում եմ նման կերպ սովորեցնել Սայային: Ոչ: Ես հիշեցի, թե ինչքան ուրախ էի, երբ ավարտեցի դասընթացը ու ազատվեցի այդ մարդուց:

Մի պահ կտրվեցի թղթերից ու նայեցի տղային: Նա հլու-հնազանդ սպասում էր: Կոկորդս մաքրեցի, մի կողմ դրեցի թղթապանակն ու ասացի.

•           Սայա, ենթադրում եմ, որ դու գիտես՝ ինչ պիտի հանձնես քննություններին, այնպես չէ՞:

•           Այո, իհարկե, - գլխով արեց նա, - ես արդեն մեկ տարի ինքնուրույն պատրաստվում եմ:

•           Ապրես, - գովեցի նրան, - հիմա հարցը պարտադիր գիտելիքների մասին չէ: Ես ուզում եմ քեզ սովորեցնել այն, ինչը նախապատրաստական դասերին չեն անցնում: Այն, ինչը քեզ կօգնի ողջ մնալ:

Տղայի աչքերը փայլեցին: Որքան էլ դուրս չգար աշակերտ ունենալու փաստը՝ այնուամենայնիվ, պատասխանատվության զգացողությունը ինձ մոտ ավելի ուժեղ էր: Ես ուզում էի փոխանցել նրան այն, ինչ սովորեցրել են ինձ Անին ու Էդուարդը:

•           Ես պատրաստ եմ կլանել ձեր փորձը և գիտելիքները, ուսուցիչ, - կազմուպատրաստ ասաց նա:

•           Ուրեմն, առաջին դասը կլինի հետևյալը՝ երբեք հույսդ չդնես միայն կախարդանքի վրա: Լինում են դեպքեր, երբ չես հասցնում ակտիվացնել սուրը: Այդ ժամանակ որսորդի փրկությունը կախված է լինում նրա ֆիզիկական կարողություններից:

Սայան գրպանից հանեց նոթատետրը ու սկսեց արագ-արագ գրել:

•           Պետք չի գրել, - ասացի ես, - արի գնանք դուրս:

Ես չէի ուզում, որ ասածներս տեսության մեջ մնան: Այդ պատճառով մենք դուրս եկանք ետնամուտքից և ուղևորվեցինք ուղիղ մարզանքի դաշտ: Այնտեղ մեզ ոչ ոք չէր խանգարի:

Ես կանգնեցի տղայի դիմաց:

•           Պատկերացրու ես չարք եմ, - ասացի ես:

Նա աչքերը չռեց վրաս:

•           Այդպես մի նայիր, պարզապես պատկերացրու: Դու չունես ժամանակ ակտիվացնելու սուրը: Պիտի կռվես ու ժամանակ շահես, մինչև կարողանաս կամ կախարդանքը օգտագործել կամ էլ սպասել օգնության:

Առանց երկարացնելու հարձակվեցի վրան: Սայան վերջին պահին խույս տվեց: Իհարկե, ես չէի պատրաստվում նրան վնաս պատճառել: Միայն ստուգում էի նրա արագությունը:

•           Տեսնու՞մ ես, դու հազիվ խույս տվեցիր: Իսկ գիտե՞ս ինչքան շատ չարքեր կան, որ մեզնից արագաշարժ են ու ճարպիկ:

•           Ես հասկացա, - խոսեց տղան, - դուք ուզում եք, որ ես ուշադրություն դարձնեմ իմ ֆիզիկական ուժին:

•           Ոչ թե ուժին, այլ արագությանն ու ճարպկությանը, - շտկեցի ես, - ուժեղ քեզ կդարձնի կախարդանքը:

•           Ի՞նչ անեմ, - պատրաստակամ ասաց նա:

•           Վազք և հետո ձգումներ:

Սայան նետվեց կատարելու հրահանգս: Ես չէի պլանավորում հենց այսօրվանից հետը աշխատել, սակայն մտածեցի, որ սա լավ պատրվակ կլինի այստեղ մնալ այնքան, մինչև սրճարանում նստած տականքը գնա:

Ստվերում կանգնած հետևում էի տղային: Լավ էր վազում, ֆիզիկապես ամուր տեսք ուներ: Բայց իմ ասած արագությանն ու ճկունությանը հասնելու համար դեռ շատ պիտի աշխատի:

Մոտ մեկ ժամ անց գլխավերևը կանգնած հսկում էի, որ ձգումները ճիշտ աներ:

•           Ուսուցիչ, շնորհակալ եմ, - ասաց նա մարզման վերջում ու խոնարհվեց:

•           Ինչի՞ համար, - չհասկացա ես:

•           Դուք ձեր ժամանակը ծախսեցիք ինձ վրա և կիսվեցիք ձեր փորձով:

Քիչ մնաց աչքերս ոլորեի: Ինձ մնար աշակերտների վրա ժամանակ չէի ծախսի, բայց ինձ ո՞վ էր հարցնում:

Ձեռքս դրեցի ուսին ու սեղմեցի:

•           Ուրեմն լավ աշխատիր, որ այդ ժամանակը զուր չլինի:

Երբ վերադարձա սրահ, տեսա որ այն տականքը դեռ տեղում էր: Իր համար հանգիստ սուրճ էր խմում: Ուզում էի արագ անցնել կողքով, բայց չստացվեց:

•           Ողջույն, Սաթենիկ, - քծնեց նա, - ոնց որ թե լավ ես, հա՞:

•           Հոյակապ, - ատամների արանքից աացի ես:

•           Գարիկը քեզ բարևներ էր ուղարկում, - ասաց նա, մի կում սուրճ խմելով, - փոխանցում էր, որ շուտով կտեսնվեք Որսորդների մրցումներին:

Ես հաշվեցի մինչև տասը: Համոզվելով, որ ոչ ոք մոտակայքում չկա, շրջվեցի այդ տականքի կողմը:

•           Եթե քեզ թվում է, որ այստեղ գալով ու Գարիկից բարևներ փոխանցելով ինձ կվախեցնես, ապա չարաչար սխալվում ես, - զայրացած շշնջացի ես, - իմացիր, ամեն ինչին չափ կա, և ոստիկանություն դիմելը դեռ ուշ չէ:

•           Փորձիր, - լայն ժպտաց երիտսարդը, - քեզ թվում է Գարիկի ձեռքերը կա՞րճ են Քիլիսում էլ քեզ հասնելու: Կարծում էիր այդքան հեշտ կարող ես նրա եղբորը անկողնուն գամել ու հանգիստ ապրե՞լ:

•           Դա դժբախտ պատահար էր, - ֆշշացրեցի ես, - փորձագետները դա արդեն վաղուց են հաստատել, և դատարանը ինձ անմեղ է ճանաչել:

•           Քեզ անարդար ձևով են ազատել: Ու դրա պատասխանը շուտով կստանաս:

Խորը շունչ քաշեցի ու հազիվ զսպեցի, որ չհարվածեմ:

•           Ես քեզ զգուշացրի, - ավելի հանգիստ խոսեցի ես, - հարկ լինի՝ մինչև Առաջիններ կհասնեմ: Այդպես էլ փոխանցիր տիրոջդ:

Վերջին բառերը զզվանքով ասացի ու դուրս եկա: Գարիկի շների հետ գլուխ դնել իմաստ չունի: Բայց եթե համը հանի, իսկապես կգնամ Առաջինների մոտ ու կպահանջեմ հարցը լուծել: Թքած, որ Գարիկը նույնպես բարձրաստիճան կառավարիչների շարքից է:

Դրսում խորը շունչ քաշեցի: Ի ուրախություն ինձ՝ ինչ-որ երիտասարդների խումբ էր եկել տաքսիով: Ես անմիջապես նստեցի մեքենան ու ասացի հասցեն: Հավես չունեի գնալ մետրոյով:

Ճանապարհը անցավ լռության մեջ: Վարորդը զգաց, որ տրամադրություն չունեմ, և չէր անհանգստացնում ոչ զրույցներով, ոչ էլ երաժշտությամբ: Ես փորձում էի ղեկավարել եռացող մտքերը: Հիմա ինչ է, անընդհատ պիտի դրա հե՞տ բախվեմ: Կամ այդ ի՞նչ հիմար ակնարկներ են մրցումների պահով: Չնայած, գուցեև հիմար չեն: Գարիկը հաստատ ինչ-որ ստոր բան է մտածել: Իսկ ես, հակառակի նման, այս անգամ էլ պիտի ուշադրության կենտրոնում լինեի: Ըստ ավանդույթի՝ կանաչ օձը պիտի փոխանցեի հաջորդ հաղթողին:

Գարիկի շան մշուշոտ ակնարկները անհանգստացնում էին, բայց ոչ այնքան շատ: Նա չի կարողանա այդքան մարդու մոտ ինչ-որ լուրջ վնաս տալ: Իսկ ես կլինեմ չափազանց զգույշ ու միայնակ ոչ մի տեղ չեմ գնա: