Chapter 16
Մաս 16։Քաջության դիմակի հետևում
Էմման ձիով դանդաղ մոտեցավ իր շքեղ տան դարպասներին։ Նրա վերադարձն այնքան անսպասելի էր, որ դրսում կանգնած պահակները, ցնցոտիների մեջ կորած, բայց հպարտ հայացքով աղջկան տեսնելով, միանգամից խառնվեցին իրար։ Նրանցից մեկն արագ վազեց ներս, որպեսզի լուրը հասցնի Մատիլդային և Ռոբերին։ Տանը վայրկենապես իրարանցում սկսվեց, և ծնողները շտապով դուրս եկան Էմմային դիմավորելու։
Էմման, դեռ ձիու վրա նստած, մոտեցավ տան մեծ դռանը, որի դիմաց արդեն հավաքվել էր նրա ընտանիքը։ Նա ցած թռավ ձիուց և անմիջապես վազեց մոր գիրկը։ Մատիլդան ամուր սեղմեց աղջկան իրեն՝ աչքերից արցունքներ հոսեցնելով։ Հայրը՝ Ռոբերը, նույնպես անչափ ուրախ էր դստերը ողջ-առողջ տեսնելու համար, բայց, ցույց տալով իր խորը դժգոհությունը, որ երեխան ժամանակին գաղտնի փախել էր տանից, սառը նայեց Էմմային, ոչ մի բառ չասաց և, շրջվելով, հեռացավ ու մտավ տուն։
Մատիլդան թեթևակի շոյեց Էմմայի դեմքն ու մեղմ ձայնով ասաց.
— Ոչինչ, աղջիկս… Հայրդ է։ Արի՛ ներս։
Էմման մտավ տուն, երկար ու տաք լոգանք ընդունեց՝ փորձելով մաշկից մաքրել Շոտլանդիայի բանտերի ու անտառների փոշին։ Երբ նա քայլեց դեպի իր սենյակը և բացեց դուռը, նրան պատեց մի անհասկանալի, երկվության զգացում։ Սենյակը մնացել էր ճիշտ այնպիսին, ինչպիսին իր՝ տանից փախնելու օրն էր. յուրաքանչյուր իր իր տեղում էր։ Այս պատերը նրա համար հիմա թե՛ չափազանց հարազատ էին, և թե՛ միանգամայն օտար՝ այն ամենից հետո, ինչ նա տեսել ու զգացել էր դրսում։
Այդ պահին սենյակի դուռը զգուշությամբ ծեծեցին։ Ներս մտան աղախինները՝ իրենց հետ բերելով շքեղ զգեստներ, որպեսզի օգնեն Էմմային հագնվել։ Էմման բոլորովին լուռ էր, թույլ էր տալիս, որ նրանք սանրեն իր մազերը, իսկ ինքը դեռ խորասուզված էր մտքերի մեջ. նա մտածում էր, թե ինչ է ասելու ծնողներին, ինչպես է բացատրելու իր անցած ճանապարհը և ինչ է լինելու իր հետ հետո։
Այդ ընթացքում լորդի տանը իսկական իրարանցում էր տիրում։ Խոհանոցում բոլորը եռանդով համեղ ուտեստներ էին պատրաստում, քանի որ Մատիլդան ամբողջ տունը ոտքի էր հանել։ Նրա աղջիկը ողջ ու առողջ տուն էր վերադարձել, և դա նշել էր պետք։
Մատիլդան հանդիսավոր քայլերով մտավ Էմմայի սենյակ։ Աղջիկը կանգնած էր լուսամուտի մոտ և նայում էր դուրս։ Մայրը մի պահ կանգ առավ՝ հիացած նայելով իր մեծացած դստերը։ Էմման հագել էր շքեղ հագուստ, մազերը գեղեցիկ հավաքված էին, բայց նրա հայացքը… հայացքը լրիվ այլ էր, շատ հեռու այն միամիտ աղջկանից, ում ինքը հիշում էր։
— Էմմա՛, աղջիկս, շատ գեղեցիկ տեսք ունես,— հուզված ասաց Մատիլդան։
Էմման շրջվեց ու թեթևակի ժպտաց.
— Դու էլ, մա՛մ։
— Գիյոմն ու Բիանկան արդեն սեղանի մոտ են, գնա՛նք,— առաջարկեց մայրը։
Էմման համաձայնության նշանով գլխով արեց, և նրանք միասին քայլեցին դեպի գլխավոր հյուրասենյակ։ Ճանապարհին Մատիլդան ցածր ձայնով ասաց.
— Էմմա՛, այսօր կարող ես ոչինչ չպատմել, բայց խոստացիր, որ վաղն անպայման ինձ հետ կկիսվես։ Ու եթե դեմ չլինես, ես կուզենայի, որ դու քո պատմությունը պատմեիր ոչ միայն ինձ մոտ…
— Հա, ընտանիքի անդամներին էլ կասեմ, իհարկե,— պատասխանեց Էմման։ — Կարող եք բոլորդ լսել, գիտեմ, որ անչափ հետաքրքրում է ձեզ։ Ճիշտ է, մի փոքր դժվար կլինի ձեզ համար լսել այդ ամենը, բայց դե…
Մատիլդան արագ ընդհատեց նրան.
— Հա, ընտանիքի մյուս անդամներին էլ կարելի է պատմել, եթե դու ինքդ ուզում ես, բայց ես բոլորովին ուրիշ մարդկանց նկատի ունեի։
Էմման զարմացած նայեց մորը.
— Ու՞մ։
— Քո բացակայության ժամանակ ես և հայրդ սկսեցինք շատ հաճախ վիճել, և ես մի օր սաստիկ բարկացա…
— Իմ պատճառո՞վ եք վիճել։ Ինչի՞ համար,— անհանգստացավ Էմման։
— Դա հետո կխոսենք։ Մի խոսքով՝ ես բարկացա և մի ակումբ բացեցի։ Այնտեղ, ի դեպ, քո ընկերներն էլ կան։ Այդ ակումբը կանանց համար է, ուժե՛ղ կանանց։ Հայրդ սկզբում այնպիսի բաներ էր ինձ ասում, որ ես ուղղակի գժվում էի։ Դրա համար էլ ամեն ինչ իր դիտավորյալ արեցի։ Բայց հետո, երբ բարկությունս հանդարտվեց, հասկացա, որ շատ լավ ու կարևոր գործ եմ սկսել։
Էմմայի հոնքերը բարձրացան հետաքրքրությունից.
— Ու՞ւ՞ւ…
— Ես էլ հորդ հիմար խոսքերը չեմ ուզում լսել, ոչ էլ որևէ այլ տղամարդու։ Ես կապացուցեմ, որ կանայք ոչնչով տղամարդկանցից հետ չեն մնում։ Հերի՛ք եղավ, ինչքան մեզ վերևից նայեցին։ Մաթեմատիկայից մի հարց ես տալիս՝ խառնվում են իրար, մենակ գոռալ գիտեն,— վրդովված, բայց հպարտ ասաց Մատիլդան։
Լսելով մոր այս խոսքերը՝ Էմման չդիմացավ և սկսեց բարձր, անկեղծ ծիծաղել։ Դա նրա առաջին թեթևացումն էր այսքան ժամանակվա մեջ։
Մատիլդան ձևացրեց, թե նեղացավ.
— Իա՜, մնում էր դո՛ւ վրաս ծիծաղեիր։
— Մա՛մ, ես իրոք հպարտ եմ քեզանով,— ասաց Էմման՝ գրկելով մորը։ — Եվ մեծ հաճույքով ելույթ կունենամ այդ կանանց մոտ։
Նրանք վերջապես հասան ճաշասենյակ և մոտեցան մեծ սեղանին։ Գիյոմը, տեսնելով քրոջը, տեղից վեր կացավ, և նրանք միմյանց շատ ջերմ ու կարոտով գրկեցին։
— Կներես ինձ,— շշնջաց Էմման եղբոր ականջին։
Գիյոմը ետ քաշվեց ու ժպտալով պատասխանեց.
— Այդ դո՛ւ ներիր, որ ունես մի եղբայր, ով քեզանից թույլ է… Չնայած հիմա ես շատ եմ փոխվել, արդեն կարող ենք մեկ անգամ էլ մրցել։
— Հա, անպայման,— ժպտաց Էմման։
Այդ պահին նրանց մոտեցավ Բիանկան.
— Բարի գալուստ տուն, Էմմա՛։
Բիանկան թեթևակի համբուրեց ու գրկեց Էմմային, ապա քաղաքավարի մի կողմ քաշվեց։ Գիյոմը նորից մոտեցավ քրոջը՝ ձեռքին պահած մի ծանոթ իր։
— Սա օրենքով քոնն է, չպետք է հետ վերադարձնեիր,— ասաց Գիյոմը և Էմմային մեկնեց այն սուրը, որը ժամանակին Էմման հաղթել էր իրենց մրցամարտում և խլել նրանից։
Էմման վերցրեց սուրը, զգաց դրա ծանրությունն ու մեղմ ժպտաց.
— Չէ՛, լավ արեցի, որ թողեցի տանը… Հայրիկի սուրն էլ չպետք է վերցնեի։
Նրանք բոլորով նստեցին սեղանի շուրջ։ Ռոբերը դեռ չէր եկել. նա դեռ ներսում խռոված էր ձևանում և ցույց էր տալիս իր դիրքորոշումը։ Սեղանի շուրջ հավաքվածները թեթևակի, ընդհանուր թեմաներից խոսեցին՝ խուսափելով ծանր հարցերից։ Ընթրիքից հետո Էմման, զգալով իր մարմնի ծանրությունը, բարձրացավ իր սենյակ, պառկեց մահճակալին և փորձեց վերջապես հանգիստ քնել։
Հաջորդ օրը Մատիլդայի կազմակերպած հավաքը լեփ-լեցուն էր։ Տան մեծ սրահում հավաքվել էին տարբեր տարիքի կանայք։ Ոմանք ազնվական ընտանիքներից էին, մյուսները՝ վաճառականների կանայք, իսկ մի քանիսը հասարակ քաղաքացիներ էին։ Բոլորին միավորում էր մեկ ընդհանուր, վառ հետաքրքրություն. նրանք ցանկանում էին սեփական աչքերով տեսնել ու լսել այն աղջկան, որի մասին արդեն ամիսներ շարունակ խոսում էր ամբողջ Ֆրանսիան։
Իսկ Ֆրանսիան Էմմայի մասին գիտեր նրա հավատարիմ ընկերների շնորհիվ։ Երբ Էմման գաղտնի փախել էր տանից, ընկերները, սաստիկ անհանգստացած նրա կյանքի ու անվտանգության համար, սկսել էին ամեն տեղ պատմել նրա, նրա ուժի ու վճռականության մասին։ Նրանք լավ էին հասկանում, որ միայնակ աղջկա համար այդպիսի երկար ճանապարհորդությունը մահացու վտանգավոր էր։ Չիմանալով, թե ինչ կարող էր պատահել Էմմայի հետ, նրանք ցանկանում էին, որ հնարավորինս շատ մարդ իմանա նրա անունն ու դեմքը. դա յուրօրինակ միջոց էր աղջկան հեռվից պաշտպանելու, որպեսզի ցանկացած քաղաքում կամ նավահանգստում մարդիկ ճանաչեին ու ձեռք մեկնեին նրան։ Արդյունքում՝ Էմմայի պատմությունը տարածվել էր հրդեհի պես։Էմման մի պահ կանգ առավ դռան մոտ։ Նրա հայացքը սահեց ներկաների վրայով։ Առաջին շարքում նստած էին Մատիլդան, Կլարան, Մադլենը և լեդի Էլինորը։ Նրանք ժպտացին նրան՝ փորձելով քաջալերել։
Էմման խորը շունչ քաշեց և բարձրացավ փոքր բեմահարթակին։
Սրահը լռեց։
— Բարի օր,— հանգիստ սկսեց նա։— Մայրս ցանկանում էր, որ ես պատմեմ իմ ճանապարհի մասին։ Եթե իմ փորձը թեկուզ մեկիդ օգնի, ուրեմն այդ պատմությունն արժե պատմել։
Էմման պատմում էր ամեն ինչ՝ առանց որևէ դրվագ կոծկելու կամ զարդարելու։ Նրա ձայնը հնչում էր պատերազմ տեսած ռազմիկի պես, բայց միևնույն ժամանակ այնքան մաքուր ու ազնիվ, որ սրահում գտնվող կանանցից ոմանց աչքերն արդեն արցունքով էին լցվել։
— Ես կարծում էի, թե կյանքիս ամենամեծ փորձությունը զենքին տիրապետելն ու ցրտին դիմանալն էր,— շարունակեց Էմման՝ հայացքով անցնելով ներկաների վրայով։ — Բայց իսկական փորձությունը սկսվեց այն ժամանակ, երբ ես հայտնվեցի շոտլանդական պալատում։ Այնտեղ, որտեղ ինձ վստահեցին արքայազնի կրթությունը, ես հասկացա, որ զենքից ավելի վտանգավոր բաներ կան՝ դավաճանությունը, սուտն ու մարդկային չարությունը։
Նա պատմեց, թե ինչպես է իր հավատարմությունն ու հարգանքն իր ուսուցչի հանդեպ օգտագործվել իր դեմ։ Պատմեց բանտի մութ ու սառը պատերի, անարդար մեղադրանքների և այն մասին, թե ինչպես է իրեն հաջողվել փախչել, որպեսզի աչքերի մեջ նայի այն մարդուն, ում ուսուցիչ էր համարել։
Նա ոչ մի անգամ չբարձրացրեց ձայնը։
Ոչ մի անգամ չարտասվեց։
Նա պատմում էր այնպես, կարծես այդ ամենը ուրիշ մարդու հետ էր պատահել։
Բայց հենց դա էր ամենասարսափելին։
Երբ նա պատմեց, թե ինչպես էր Հենրին խոստովանել, որ ամիսներ շարունակ միայն վրեժի համար է իրեն մարզել, սրահում մի կին ձեռքով փակեց բերանը։
Մեկ ուրիշը չկարողացավ զսպել արցունքները։
Կլարան գլուխը կախեց։
Մադլենը լուռ բռնեց նրա ձեռքը։
Մատիլդան առաջին անգամ էր լսում դստեր ամբողջ պատմությունը։ Նրա աչքերից արցունքները անընդհատ հոսում էին, բայց նա ոչ մի անգամ չընդհատեց Էմմային։
Իսկ Էմման շարունակում էր պատմել նույն սառնասրտությամբ։
Երբ պատմությունն ավարտվեց, սրահում մի քանի վայրկյան քար լռություն տիրեց։
Հետո հանկարծ մի կին սկսեց ծափահարել։
Նրան միացավ երկրորդը։
Երրորդը։
Մի քանի վայրկյան անց ամբողջ սրահը ոտքի էր կանգնել։
Ծափահարությունները երկար չէին դադարում։
— Դուք ապացուցեցիք, որ կինը կարող է լինել նույնքան ուժեղ, որքան ցանկացած տղամարդ,— բարձրաձայն ասաց տարեց մի կին։
— Դուք մեր հպարտությունն եք,— ավելացրեց մյուսը։
Հետո սկսվեցին հարցերը։
— Չե՞ք վախեցել։
— Ո՞ր մարտն էր ամենադժվարը։
— Ի՞նչ խորհուրդ կտաք երիտասարդ աղջիկներին։
— Եթե ամեն ինչ նորից սկսվեր, նույն ճանապարհը կընտրեի՞ք։
Էմման ժպտում էր և հերթով պատասխանում բոլորին։
— Վախեցել եմ։
— Շատ անգամ։
Հենց որ նրա մատը դիպավ փոքրիկի ափին, երեխան բնազդաբար շարժվեց։ Նա բացեց իր չափազանց փոքրիկ մատները և անսպասելիորեն պինդ, ամուր բռնեց Էմմայի մատը։Էմմայի շունչը կտրվեց, բայց այս անգամ ոչ թե ցավից, այլ մի անսահման ջերմությունից։ Այդ փոքրիկ, տաքուկ ձեռքի հպումը ասես հարվածեց նրա ներսի ամբողջ մթությանը։ Իր ձեռքերն այլևս արյունոտ կամ կոպիտ չէին թվում։ Այդ պահին նա հասկացավ. «Լուին» իր համար այլևս միայն ցավի ու բանտի անուն չէր։ Այսուհետ Լուին այս փոքրիկ, անմեղ էակն էր, ով իրեն տուն էր կանչում։
Գիյոմը, տեսնելով քրոջ դեմքի մեղմացումը, ցածրաձայն ծիծաղեց.
— Տեսնո՞ւմ ես, նա քեզ արդեն ճանաչեց ու բաց չի թողնում։
Էմման նայեց եղբորը, ու նրա դեմքին հայտնվեց այսքան ժամանակվա մեջ առաջին իսկական, խաղաղ ժպիտը։
Բայց այդ ժպիտի հետ մեկտեղ, անսպասելիորեն, նրա աչքերը լցվեցին։ Մի տաք կաթիլ գլորվեց այտով ներքև, հետո՝ երկրորդը… Ու այդ պահից սկսած նա այլևս չկարողացավ կանգնեցնել արցունքները։
Փոքրիկ Լուին դեռ ձիգ, ամուր բռնել էր նրա մատից, ասես զգում էր հորաքրոջ հոգու փոթորիկը և իր այդ փոքրիկ հպումով փորձում էր նրան պահել երկրի վրա։
Էմման լաց էր լինում անաղմուկ, առանց հեկեկոցների, որպեսզի չարթնացնի երեխային։ Նրա ուսերը ցնցվում էին, իսկ արցունքներն անվերջանալի հոսքով թափվում էին ցած։
Գիյոմը լուռ հետևում էր քրոջը։ Նա ոչինչ չհարցրեց, չփորձեց սփոփիչ, դատարկ խոսքեր ասել։ Նա պարզապես մոտեցավ, իր մեծ, տաք ձեռքը դրեց Էմմայի ուսին ու թեթևակի սեղմեց։
Մի օր Էմման ուղղակի զբոսնում էր տան տարածքով և տեսավ որ բակում հայրական պահակախմբի տղաներն էին մարզվում։Նրանք դանդաղ, սովորական տեմպով հարվածներ էին փոխանակում։
Էմման մոտեցավ, նրա հայացքը սառն էր ու կենտրոնացած։ Պահակները, տեսնելով լորդի աղջկան, ում մասին լեգենդներ էին պտտվում, հարգանքով կանգ առան։
— Շարունակե՛ք,— կարճ կտրեց Էմման։ — Ես ձեզ հետ կմարզվեմ։
Տղաներից մեկը՝ երիտասարդ ու բավականին ուժեղ մի զինվոր, ժպտաց, բայց զգուշությամբ առաջ եկավ։ Նա սուրը բարձրացրեց՝ կարծելով, թե դա հասարակ, թեթև մարզում է լինելու։ Սակայն հենց որ նրանց սրերը շփվեցին ու երկաթի կտրուկ զնգոցը տարածվեց բակում, Էմմայի ուղեղում ամեն ինչ վայրկենապես փոխվեց։
Էմմայի աչքերը վայրիացան, դեմքի մկանները լարվեցին։ Նրա հարվածներն անսպասելիորեն դարձան կատաղի, ծանր ու մահացու վտանգավոր։ Նա սկսեց հարձակվել այնպիսի արագությամբ ու դաժանությամբ, որ պահակը հազիվ էր հասցնում պաշտպանվել։ Տղան վախից գունատվեց, հասկանալով, որ Էմման հիմա իրեն կտրտելու է։
— Լեդի Էմմա՛, կանգ առե՛ք։ Սա մարզում է,— գոռաց պահակը՝ ետ նահանջելով։
Բայց Էմման չէր լսում։ Նա մի հուժկու հարվածով զենքը թռցրեց պահակի ձեռքից, ոտքով խփեց նրա ծնկին, տապալեց գետնին և սրի սուր ծայրը վայրկենապես դրեց նրա կոկորդին։ Նրա շունչը կտրվում էր, իսկ հայացքի մեջ ոչ մի մարդկային զգացմունք չկար։
— Էմմա՛, կա՛նգ առ,— բակի մյուս կողմից վազելով մոտեցավ Գիյոմը և ամուր բռնեց քրոջ ուսերը։
Այդ ձայնից Էմման ցնցվեց։ Աչքերի առջևի մառախուղը ցրվեց։ Նա նայեց գետնին ընկած, վախից դողացող զինվորին, ապա իր սրին։ Նա սարսափեց սեփական անձից։
— Կներես…— շշնջաց նա ու արագ քայլերով հեռացավ՝ թողնելով բոլորին ապշած ու վախեցած։
***
Մտքերը մի փոքր ցրելու և տան պատերից փախչելու համար, Էմման որոշեց քաղաքում զբոսնել։ Ոտքով քայլելիս նա ուղղվեց դեպի իր հին ու հավատարիմ ընկերոջ՝ Ժյուլիենի արհեստանոցը։ Ժյուլիենը զենքագործ էր, հիանալի վարպետ, ով ժամանակին ամեն ինչ արել էր, որպեսզի Ֆրանսիայում մարդիկ իմանան Էմմայի պատմությունը և փնտրեն նրան։
Երբ Էմման ներս մտավ, արհեստանոցում տիրում էր ծանր, տաք օդ, վառարանի կրակը բոցկլտում էր, իսկ Ժյուլիենը մուրճով հարվածում էր շիկացած երկաթին։
Տը՛նգ, տը՛նգ, տը՛նգ…
Մուրճի յուրաքանչյուր կանոնավոր հարվածը Էմմայի գլխում արձագանքում էր որպես տագնապի ազդանշան։
Նա կանգնեց դռան մոտ, ձեռքերը ակամա սեղմվեցին բռունցք, իսկ ճակատին սառը քրտինք հայտնվեց։ Նա փորձում էր խորը շնչել, որպեսզի ուշագնաց չլինի։
Ժյուլիենը շրջվեց, տեսավ Էմմային ու դեմքին միանգամից լայն, ջերմ ժպիտ հայտնվեց։ Նա ցած դրեց մուրճը, գոգնոցով սրբեց քրտնած դեմքն ու վազեց քրոջ պես սիրած ընկերուհուն ընդառաջ։
— Էմմա՛, իմ խիզախ աղջիկ։ Վերջապես եկար,— Ժյուլիենն ամուր գրկեց նրան։
Բայց Էմման սովորականի պես չպատասխանեց գրկախառնությանը։ Նրա մարմինը քարացած էր, փայտացած։ Ժյուլիենը ետ քաշվեց ու ուշադիր նայեց նրան։ Նա նկատեց, թե ինչպես են Էմմայի աչքերը անդադար փախչում սենյակի անկյուններով, ասես թաքնված թշնամի էր փնտրում, և թե ինչպես էր նա խուսափում վառվող կրակին նայելուց։
— Էմմա՞… ամեն ինչ լավ՞ է։ Դու չափից ավելի լուռ ես,— անհանգստացավ Ժյուլիենը, նրան մոտեցնելով մի աթոռ։ — Նստի՛ր, ջուր տամ։
Նա վերցրեց ջրի բաժակը, բայց մատների դողը թաքցնելու համար այն երկու ձեռքով սեղմեց։
— Ամեն ինչ լավ է, Ժյուլիե՛ն։Ես եկել եմ քեզ շնորհակալություն հայտնելու։ Մայրս պատմեց, թե դուք ինչ եք արել ինձ համար, ինչպես եք իմ անունը տարածել, որպեսզի ինձ պաշտպանեք։
Ժյուլիենը նստեց նրա դիմաց, դեմքին հայտնվեց խորը ցավի արտահայտություն։ Նա հասկացավ, որ իրենց Էմման վերադարձել է մարմնով, բայց հոգով դեռ այնտեղ է։
— Մենք սարսափած էինք, Էմմա՛։ Մենք չգիտեինք՝ ողջ ես, թե ոչ։ Ճանապարհները վտանգավոր էին, ու մենք մտածեցինք, որ եթե ամբողջ Ֆրանսիան քո մասին խոսի, ոչ մի լորդ կամ վարձկան չի համարձակվի քեզ ձեռք տալ, որովհետև բոլորի աչքը քո վրա կլինի։ Բայց ես տեսնում եմ… տեսնում եմ, որ այդ ճանապարհը քեզանից շատ մեծ գին է խլել։
— Գինը բարձր էր, Ժյուլիե՛ն։ Շատ բարձր։ Չգիտեմ՝ ես եմ վերադարձել... թե պարզապես ուրիշ մարդ է եկել իմ փոխարեն։
Նա վեր կացավ, թեթևակի խփեց Ժյուլիենի ուսին, որպեսզի ցույց տա, որ ուժեղ է, և արագ դուրս եկավ արհեստանոցից, որովհետև մուրճի ու կրակի ձայնը նորից սկսում էին խեղդել իրեն։