1. Պողպատե ժառանգություն

Chapter 14

Մաս 14։Անվտանգության պատրանքը

Ծառաները վազվզում էին միջանցքներով, բժիշկներն ու մանկաբարձուհիները հերթով մտնում ու դուրս էին գալիս տիրուհու սենյակից, իսկ դրսում հերթապահ ասպետները, սովորաբար անտարբեր մնալով ամեն ինչի հանդեպ, այդ օրը մեկմեկու լուռ հարցնում էին.
— Լուր կա՞։
Ռոբեր դը Լասին արդեն ժամեր շարունակ քայլում էր քարե միջանցքով։ Նրա ձեռքերն անհանգիստ սեղմվում ու բացվում էին։ Մարտի դաշտում նա երբեք այսքան լարված չէր եղել։
Հանկարծ դուռը բացվեց։
Մանկաբարձուհին հոգնած, բայց ժպիտով դուրս եկավ։
— Շնորհավորում եմ, լորդ Ռոբեր։ Դուք աղջիկ ունեցաք։
Մի քանի վայրկյան Ռոբերը պարզապես կանգնած մնաց տեղում, ասես չէր հավատում լսածին։ Հետո արագ ներս մտավ։
Մատիլդան ուժասպառ պառկած էր մահճակալին, իսկ նրա կողքին, սպիտակ կտորի մեջ փաթաթված, հանգիստ քնած էր փոքրիկ աղջիկը։
Ռոբերը զգուշությամբ վերցրեց նրան գիրկը։
— Բարի գալուստ, փոքրիկ,— շշնջաց նա։
Նորածինը կամացուկ շարժվեց, հետո իր փոքրիկ մատներով բռնեց հոր ցուցամատը։
Ռոբերը ծիծաղեց։
— Տես, Մատիլդա... արդեն բաց չի թողնում։
Մատիլդան հոգնած ժպտաց։
— Երևի քեզ նման համառ կլինի։
— Հուսով եմ՝ քեզ նման խելացի էլ կլինի։
Ժամանակը դանդաղ, բայց անխուսափելիորեն առաջ էր գնում։
Շուտով փոքրիկ Էմման սովորեց քայլել։ Ամրոցի միջանցքներն այլևս հանգիստ չէին. ամեն օր ծառաներից մեկը լսում էր փոքրիկ ոտնաձայներ ու հետևից հնչող խուճապահար ձայն.
— Փոքրիկ լեդի՜... սպասե՛ք...
Էմման, ծիծաղելով, արդեն վազում էր դեպի այն սրահը, որտեղ ասպետներն էին հավաքվում։ Նրա ամենասիրելի զբաղմունքը նրանց կողքին նստելն էր։ Նա ժամերով նայում էր, թե ինչպես են զրահները մաքրում, սրերը սրում կամ վնասված վահանները նորոգում։
Երկու տարեկանում նրա ամենասիրելի բառը «ինչո՞ւ»-ն էր։
— Ինչո՞ւ է սա փայլում։
— Ինչո՞ւ է այս սուրը երկար։
— Ինչո՞ւ է ձին այդքան մեծ։
Երբ պատասխան էին տալիս, անմիջապես նոր հարց էր տալիս։
— Իսկ ինչո՞ւ...
Երբեմն ասպետները ծիծաղում էին։
— Լորդ Ռոբեր, ձեր աղջիկը մի օր մեզ բոլորիս կխենթացնի իր հարցերով։
Ռոբերը միայն ժպտում էր։
— Թող հարցնի։ Հարցնող երեխան ավելի արագ է սովորում։
Երեք տարեկանում Էմման արդեն ճանաչում էր ամրոցի բոլոր այն մարդկանց, ում ամեն օր տեսնում էր։ Նա հեշտությամբ հիշում էր անունները, իսկ եթե որևէ նոր զինվոր էր գալիս, առաջինը մոտենում էր նրան։
— Դու ո՞վ ես։
— Ռիչարդ։
— Իսկ դու սո՞ւր ունես։
Նորեկը ծիծաղում էր։
— Ունեմ։
— Կարո՞ղ եմ նայել։
Մինչ մյուս երեխաները տիկնիկներով էին խաղում, Էմման ժամերով հետևում էր, թե ինչպես են ասպետները մարզվում։ Նա նույնիսկ փայտի ճյուղ էր գտել ու պատկերացնում էր, թե դա իր սուրն է։
Չորս տարեկանում Ռոբերը սկսեց նրան ավելի հաճախ տանել իր հետ ախոռներ, դարբնոց և զորանոց։
— Սա նիզակ է,— բացատրում էր նա։
— Իսկ սա՞։
— Դա խաչաղեղ է։
— Իսկ ինչո՞ւ այս մեկը չի նմանվում մյուսին։
Ռոբերը երբեք չէր շտապում պատասխանել։ Նա գիտեր, որ աղջկա հետաքրքրասիրությունը սովորական չէ։
Մի օր Էմման ամբողջ օրը հետևում էր դարբնին, մինչև վերջինս, հոգնած ծիծաղելով, ասաց.
— Փոքրիկ լեդի, եթե այսպես շարունակվի, վաղը դուք ինքներդ կսկսեք սուր պատրաստել։
Էմման լրջորեն գլխով արեց.
— Երբ մեծանամ, կսովորեմ։
Բոլորը ծիծաղեցին։
...
Ամեն առավոտ, երբ ամրոցի բակը լցվում էր զինվորների վարժանքների ձայներով, Մատիլդան Էմմային տանում էր գրադարան։ Ծանր փայտե դարակների վրա շարված էին հին մատյաններ, պատմական գրքեր, սրբերի կյանքերը, բժշկության մասին ձեռագրեր ու պոեմներ։
Սկզբում Էմման չէր հասկանում, թե ինչու պետք է ժամերով նստի մի սենյակում, երբ դրսում ասպետներն էին մարզվում։
— Մայրիկ, կարելի՞ է հետո կարդանք, հիմա գնամ նայեմ, թե ինչպես են կռվում,— ամեն օր նույն հարցն էր տալիս նա։
Մատիլդան ժպտում էր։
— Սուրը միայն ուժեղ ձեռք է պահանջում, աղջիկս։ Իսկ խելքը պահանջում է համբերություն։ Եթե մեկը չունենաս, մյուսը քեզ երկար չի ծառայի։
Նրանք միասին սովորում էին տառերը, հետո՝ բառերը։ Երբ Էմման հոգնում էր, Մատիլդան սկսում էր պատմություններ պատմել հին թագավորների, գիտնականների ու խիզախ կանանց մասին։
Երբեմն նրանք դուրս էին գալիս ամրոցի պարտեզ։
Մատիլդան սովորեցնում էր, թե որ բույսն ինչ հատկություն ունի, որն է բուժում վերքերը, որն է իջեցնում ջերմությունը, որն է վտանգավոր։
— Ասպետը միայն նա չէ, ով կարողանում է սպանել,— ասում էր նա՝ պոկելով բուժիչ խոտի մի ճյուղ։— Երբեմն ավելի մեծ գործ է մեկ կյանք փրկելը, քան տասը խլելը։
Էմման ուշադիր կրկնում էր յուրաքանչյուր բույսի անունը՝ վախենալով մոռանալ։
Երեկոները երեքով նստում էին մեծ սեղանի շուրջ։ Ռոբերը պատմում էր որսի կամ զորավարժությունների մասին, իսկ Մատիլդան երբեմն ուղղում էր նրան՝ հիշեցնելով, որ աշխարհը միայն մարտադաշտ չէ։
Այդպիսի երեկոներից մեկի ժամանակ Ռոբերը ժպիտով նայեց աղջկան, որը փայտե սրով փորձում էր հացը կտրել։
— Առայժմ չեմ արգելում, որ տղայական խաղեր խաղա,— ասաց նա։— Նույնիսկ դուր է գալիս, որ ամեն քայլիս հետևից է վազում։ Բայց դա երկար չի շարունակվի։
Նա ձեռքը դրեց Մատիլդայի ափին։
— Շուտով մեր որդին կծնվի։ Այդ ժամանակ տղան իմ կողքին կմեծանա, իսկ աղջիկը՝ քո։ Այդպես է եղել միշտ և այդպես էլ պիտի լինի։
Մատիլդան մեղմ ժպտաց։
— Գուցե մինչև այդ Էմման այնքան բան սովորի քեզնից, որ հետո փոքր եղբորն ինքն էլ սովորեցնի։ Լավ մեծ քույր կլինի։
Ռոբերը ծիծաղեց ու գլուխը տարուբերեց։
— Մինչև այդ նա վաղուց կմոռանա իր ասպետական խաղերը։ Տղային հայրը պիտի մեծացնի, աղջկան՝ մայրը։
Մատիլդայի աչքերում խաղաց խորամանկ ժպիտը։
— Եթե այդպես է, ապա քեզ ու ապագա որդուդ խորհուրդ եմ տալիս լավ զինվել։ Ես Էմմային այնպես եմ մեծացնելու, որ նա լինի իսկական ինտելեկտուալ ասպետ։
Ռոբերը բարձր ծիծաղեց։
— Ինտելիգենտ ասպե՞տ։ Այդպիսի բան աշխարհում չի լինում։
— Կլինի,— վստահ պատասխանեց Մատիլդան։— Առաջինը հենց մեր աղջիկը կլինի։

Ռոբերը ձեռքով թեթև հարվածեց սեղանին ու կրկին ծիծաղեց։
Էմման ոչինչ չէր հասկանում նրանց խոսակցությունից։ Նա պարզապես հերթով նայում էր հորն ու մորը, հետո ինքն էլ սկսեց բարձր ծիծաղել՝ չիմանալով, թե ինչի վրա է ծիծաղում։
Երբ Էմման դարձավ հինգ տարեկան, Ռոբերը որոշեց, որ ժամանակն է առաջին անգամ նրան տանել որսի։
Առավոտյան նրանք անտառ մտան արևի առաջին շողերի հետ։ Խոտի վրա դեռ ցող էր, իսկ օդը լցված էր թաց հողի և սոճիների բույրով։
Ռոբերը ճանապարհին ոչ միայն որս էր փնտրում, այլև սովորեցնում էր աղջկան նկատել այն, ինչ ուրիշները չէին տեսնում։
— Տեսնո՞ւմ ես այս հետքերը։
Էմման կքանստեց և լրջորեն գլխով արեց.
— Փոքր են...
— Որովհետև նապաստակինն են։
— Իսկ սա՞։
— Աղվեսի։
Մի քանի ժամ անց Ռոբերը շրջվեց և հասկացավ, որ Էմման կողքին չէ։
— Էմմա՞...
Պատասխան չեղավ։
Նա արագ առաջ գնաց, երբ հանկարծ թփերի հետևից լսվեց մանկական հաղթական ճիչը.
— Հայրի՛կ, արի՛...
Ռոբերը վազեց ձայնի ուղղությամբ ու տեսավ մի տեսարան, որը դեռ երկար էր հիշելու։
Փոքրիկ Էմման, ամբողջովին ցեխոտված ու շնչակտուր, երկու ձեռքով ամուր բռնել էր նապաստակի երկար ականջները։ Նապաստակը փորձում էր ազատվել, ոտքերով խփում էր գետնին, բայց աղջիկը համառորեն չէր բաց թողնում։
— Տեսա՞ր,— հպարտ ասաց նա՝ հազիվ շունչ քաշելով։— Ես էլ կարողացա։
Ռոբերը ծնկի եկավ նրա կողքին։
— Կարողացար,— ժպտաց նա։— Իսկ հիմա ի՞նչ պիտի անես։
Էմման նայեց նապաստակին։ Նրա աչքերը կլոր էին ու վախեցած, փոքրիկ մարմինը դողում էր։
Մի քանի վայրկյան անց աղջիկը կամաց բաց թողեց կենդանու ականջները։
Նապաստակը մի ակնթարթ կանգ առավ, հետո կայծակի պես անհետացավ թփերի մեջ։
— Ինչո՞ւ բաց թողեցիր,— մեղմ հարցրեց Ռոբերը։
Էմման երկար նայեց այն ուղղությամբ, ուր փախել էր կենդանին։
— Ես ուզում էի ապացուցել, որ կարող եմ բռնել... ոչ թե սպանել։
Ռոբերը ոչինչ չասաց։ Միայն ձեռքը դրեց աղջկա գլխին ու թեթև շոյեց նրա մազերը։
Նրա աչքերում հպարտություն կար, բայց նաև ինչ-որ տխրություն, որի պատճառը Էմման դեռ չէր կարող հասկանալ։
Այդ երեկո, որսից վերադառնալուց հետո, երեքով նստել էին մեծ սեղանի շուրջ։ Ծառաները նոր էին մատուցել տաք շոգեխաշած միս, թարմ հաց ու բանջարեղեն։ Էմման, ամբողջ օրը անտառում վազելուց հոգնած, անհագ ախորժակով ուտում էր, իսկ կողքին դրված էր նրա «որսի պատմության» գլխավոր հերոսը՝ փայտից պատրաստված փոքրիկ խաղալիք սուրը։
Ռոբերը ժպիտով նայեց աղջկան։
— Այսօր լավ օր էր։ Չեմ կարծում, թե հինգ տարեկան երեխաներից շատերը կարող են նապաստակ բռնել։
Մատիլդան մեղմ ծիծաղեց։
— Իսկ ես կարծում էի՝ նա տուն կվերադառնա ծաղիկներով, ոչ թե ցեխի մեջ կորած։

— Վարպետ Հենրին թույլ չի տա, որ ես այստեղ մեռնեմ... Նա կգտնի ինձ։ Նա գիտի, թե ով եմ ես։ Իսկ Ռոբե՞րտը... Նա տեսավ, որ ես իրեն չեմ դավաճանել։ Նա արքայազն է, նա պետք է որ թագավորին համոզի... Նրանք ինձ մենակ չեն թողնի։ Ես պետք է դիմանամ։ Ես դեռ չեմ կարող մեռնել այս մութ անցքի մեջ։
​Նա փակում էր աչքերը, սեղմում ծնկները կրծքին, ու պատին արված ամեն մի նոր գիծ դառնում էր նրա հավատի ու տառապանքի վկան։

***

Էմման շուտով պետք է դառնար վեց տարեկան։ Նա շարունակում էր ապրել իր ուրախ ու անհոգ կյանքով։ Մի երեկո, երբ նա իր դայակի հետ սենյակում խաղում էր, դուռը բացվեց, և ներս մտավ Գիյոմը։ Էմմայի դեմքը միանգամից փայլեց ուրախությունից. նա շատ էր սիրում իր զարմիկին, ում եղբայր էր համարում։
​Գիյոմի ծնողների մահից հետո երեխային ապահովության համար ժամանակավորապես տարել էին վանք՝ հոգևորականների մոտ։ Այնտեղ նրան ոչ միայն խնամում ու դասեր էին տալիս, այլև ժամանակ էր պետք, որպեսզի Ռոբերը հասկանար, թե ինչպես են տնօրինելու որբ մնացած երեխայի խնամքն ու ծնողներից թողնված ժառանգությունը։
Գիյոմը մոտեցավ Էմմային ու ժպտալով ասաց.
— Էմմա՛, հորեղբայրն ասաց, որ ես արդեն այստեղ եմ ապրելու։ Էլ քիչ ժամանակով չենք տեսնվելու, միշտ միասին կլինենք։
​— Ուռա՜, ինչ լավ է,— բացականչեց Էմման ու տեղից վեր թռավ։ — Ես էլ նոր խաղեր եմ հորինել։ Վաղը անտառում միասին կխաղանք։
​Նրանք սկսեցին ծիծաղել, վազվզել ու խաղալ սենյակում, մինչդեռ ամրոցի մյուս թևում՝ Ռոբերի ու Մատիլդայի ննջարանում, իսկական սուգ էր տիրում։
​Մատիլդան կորցրել էր երեխային։ Այնքան սպասված բալիկը ծնվել էր մահացած։ Եվ չնայած նրանք համոզված էին, որ տղա է լինելու, ու արդեն ապագա ասպետի համար պլաններ էին կազմում, պարզվեց, որ երեխան աղջիկ էր։ Ռոբերն ու Մատիլդան չափազանց ծանր տարան այս կորուստը։ Բժիշկները հայտնեցին տխուր լուրը. Մատիլդան այլևս երեխա ունենալ չէր կարող։ Էմման մնաց նրանց միակ զավակն ու ամրոցի միակ հույսը։
​Հաջորդ ամիսները Էմմայի համար լավ անցան։ Նա, իհարկե, զգում էր ծնողների տխրությունն ու նրանց հաճախակի բացակայությունը, բայց այդ դատարկությունը լրացնում էր Գիյոմը։ Նրանք ամեն օր միասին էին՝ խաղում էին ու սովորում։
​Շուտով Ռոբերը ստիպված եղավ նորից մեկնել պատերազմ։ Էմմայի համար դա նորություն չէր. նա սովոր էր, որ հայրը ամիսներով լքում էր տունը։ Ամուսնու մեկնելուց հետո Մատիլդան իր մեջ ուժ գտավ, դուրս եկավ մեկուսացումից ու սգից։ Երբ Ռոբերը տանը չէր, Մատիլդան էր դառնում ամրոցի լիիրավ տիրուհին ու տան տերը։ Նա որոշեց ամբողջությամբ զբաղվել երեխաների կրթությամբ։
​Մինչ Գիյոմը բակում հատուկ մարզիչների հետ անցնում էր իր ասպետական ծանր դասերը, Մատիլդան Էմմային նստեցնում էր սեղանի շուրջ և սովորեցնում մաթեմատիկա ու ֆինանսներ կառավարել։
​Մի օր Մատիլդան սեղանին դրեց մի քանի տոհմական մատյաններ ու հաշվետախտակ։
— Աղջիկս, նայիր այս թվերին,— մեղմ ձայնով ասաց Մատիլդան։ — Ասպետի կինը կամ ամրոցի տիրուհին պետք է ավելի լավ հաշվել գիտենա, քան թագավորի գանձապահը։ Եթե դու չիմանաս, թե ուր է գնում քո ոսկին, ամրոցը շուտով կդատարկվի։

Այդ ընթացքում պատուհանից լսվում էին Գիյոմի ու նրա մարզչի ձայները։ Գիյոմը փայտե ծանր սրով փորձում էր հարվածել մարզումների հրապարակի փայտե սյանը։
— Ավելի ամո՛ւր, լորդ Գիյոմ,— լսվում էր մարզչի խիստ ձայնը։ — Ասպետի բազուկը չպետք է դողա։ Նորից հարվածիր։
​Գիյոմը, շնչակտուր եղած, բայց համառորեն բարձրացնում էր սուրը.
— Ես պատրաստ եմ, սեր Թոմաս։ Նորից ցույց տվեք պաշտպանության դիրքը։
​Էմման երբեմն շեղվում էր մաթեմատիկայի թվերից, նայում էր պատուհանից դուրս՝ Գիյոմի վարժանքներին, ու նրա սիրտը թրթռում էր։ Նա լսում էր մոր խորհուրդները խելքի ու ֆինանսների մասին, բայց հոգու խորքում դեռ երազում էր այն օրվա մասին, երբ ինքն էլ Գիյոմի պես սուր կվերցնի ձեռքը։

Մութ, խոնավ քարանձավի իրականությունն անողոք էր։ Անցել էր մեկ ամիս, թե ավելին, Էմման արդեն ինքն էլ չգիտեր։ Օրերի ու գիշերների սահմանը վաղուց ջնջվել էր այս լռության ու կատարյալ մթության մեջ։
​Հանկարծ քարանձավի միջանցքներից արձագանքող կոպիտ ձայներն ու շղթաների կլանգոցը խզեցին միապաղաղությունը։ Զինվորները նոր կալանավոր էին բերում. նրան մեծ աղմուկով հրեցին Էմմայի խցի կողքի պատժախուցը։ Երբ քայլերը հեռացան, ու ամեն ինչ նորից հանդարտվեց, Էմման, ով երկար ժամանակ էր, ինչ մարդկային ձայն չէր լսել ու ոչ մեկի հետ չէր շփվել, կամացուկ մոտեցավ ճաղերին։ Նա սեղմվեց խոնավ քարե պատին՝ հնարավորինս մոտենալով հարևան խցին, և ցածրաձայն հարցրեց.
​— Ո՞վ ես դու...
​Խավարից լսվեց մի տղամարդու հոգնած, հևացող ձայն։ Նա պատմեց, որ իրեն ձերբակալել են թագավորական պալատից թանկարժեք իրեր գողանալու համար։
​Լսելով «պալատ» բառը՝ Էմմայի սիրտը սկսեց արագ բախվել։ Նա կառչեց երկաթյա ճաղերից ու անհանգիստ հարցերի տեղատարափ թափեց անծանոթի վրա.
​— Ի՞նչ է կատարվում պալատում։ Որտե՞ղ է արքայազնը... իսկ Վարպետ Հենրի՞ն։ Այնտեղ Հենրի անունով մի ծերունի էր ապրում, ո՞ւր է նա։
Գողը հազաց, շղթաները շարժվեցին, ու նա դժկամությամբ պատասխանեց.
— Պալատում ամեն ինչ այնպես է, ինչպես միշտ... ոչինչ չի փոխվել։ Արքայազնը նույնպես իր անհոգ կյանքով է ապրում, զվարճանում է։ Իսկ այդ Հենրիին... եթե ճիշտ եմ հիշում, նա վաղուց լքել է թագավորական պալատը։ Նա այնտեղ չէ։
​Այս խոսքերը շանթահարեցին Էմմային։ Նա ետ քաշվեց ու նստեց սառը հատակին։ Ուղեղում հազար ու մի միտք էր պտտվում. նա չէր հասկանում, թե որն է իրեն այսքան տանջելու և բանտարկելու իմաստը։ Ախր ինքը ոչ մի հանցանք չէր գործել, ոչինչ չէր արել։
​Մտորումների մեջ նա սկզբում խորը տխրություն զգաց, հետո աչքերից արցունքներ հոսեցին։ Սակայն հուսահատությանը շատ արագ փոխարինելու եկավ կատաղի ատելությունը։ Ոչ Հենրին, ոչ էլ արքայազնը այս ամբողջ ընթացքում ոչ մի քայլ չէին արել իրեն փրկելու համար։ Նրան ուղղակի մոռացել էին այս աղբանոցում։
​«Ոչ մեկին չեմ սպասելու։ Ինքս ինձ կփրկեմ»,— մտածեց նա, ու նրա ծնոտները սեղմվեցին։ Էմման որոշեց ամեն գնով փախչել այդտեղից։
​Այս ամբողջ ժամանակահատվածում, ինչ նա փակված էր բանտում, Էմման ոչ մի օր չէր դադարեցրել մարզվելը։ Թեև խուցը փոքր էր, նա անաղմուկ կատարում էր թեթև, բայց արդյունավետ վարժություններ՝ մկաններն ամրացնելու համար։ Նա դա անում էր երեք պատճառով․ առաջին՝ որպեսզի տարիների մարզվածությունն ու ֆիզիկական ուժը չկորչեին, երկրորդ՝ որպեսզի կարողանար դիմանալ բանտապահների կոպիտ ծեծերին, և վերջինը՝ որ պատրաստ լիներ պաշտպանվելու ու փախչելու։

Comments


Էմման անմիջապես միջամտեց.

— Բայց ես բռնեցի՛։

— Բռնեցիր,— ծիծաղեց Ռոբերը։— Եվ չսպանեցիր։

— Չէի ուզում...

— Ես հպարտ եմ քեզնով, իմ խիզախ, ուժեղ ու բարի աղջիկս, — ասաց Մատիլդան՝ ժպտալով և Էմմայի ափսեի մեջ մի քանի կոտլետ դնելով։

Գահասրահից դուրս բերելուց անմիջապես հետո զինվորները կոպտությամբ կապեցին Էմմայի աչքերը սև, թանձր կտորով, իսկ բերանը ամուր սեղմեցին կոշտ երիզով, որպեսզի նա չկարողանա ոչ մի ձայն հանել։ Շուրջբոլորը խավարեց։ Նրան քարշ տալով առաջ նետեցին և գցեցին մի փակ կառքի մեջ։ Երբ դռները շրխկոցով փակվեցին, և անիվները ճռռալով շարժվեցին տեղից, Էմման զգացողություններով հասկացավ, որ այդ նեղ տարածության մեջ ինքը մենակ չէ։ Օդը լցված էր քրտինքի, հնամաշ հագուստի և հուսահատության ծանր հոտով։ Կողքից լսվում էին շղթաների կլանգոցներ, խոնավ հազ ու ցածրաձայն մրմնջոցներ։ Նրանից բացի, կառքում կային այլ կալանավորներ ու հանցագործներ, որոնց տանում էին նույն անհայտ ու սարսափելի վայրը։

​Այդ դաժան դարերում թագավորությունները հազվադեպ էին զրոյից բանտեր կառուցում. դա թանկ էր և ժամանակատար։ Դրա փոխարեն նրանք օգտագործում էին բնության ստեղծածը՝ խորը, լքված ու ահարկու քարանձավները, որոնք վերածում էին ստորգետնյա տանջարանների։

​Երբ կառքը կանգ առավ, Էմմային կրկին թևերից բռնած քաշեցին ցած, տարան խոնավությունից հոտած միջանցքներով և վերջապես ցած նետեցին քարե հատակին։ Զինվորներից մեկը կտրուկ շարժումով քանդեց նրա աչքերի ու բերանի կապերը, ազատեց ձեռքերը, ու նախքան Էմման կհասցներ ուշքի գալ, երկաթյա ծանր դուռը շրխկոցով փակվեց նրա հետևից։

​Բանտախցում համարյա կատարյալ մթություն էր տիրում։ Աչքերը խավարին ընտելացնելուց հետո միայն Էմման կարողացավ զննել իր նոր «տունը»։ Դա մի փոքրիկ, սառը անկյուն էր քարանձավի մեջ։ Նրա դիմաց հաստ երկաթյա ճաղերն էին, իսկ այդ ճաղերից ընդամենը մեկ մետր հեռավորության վրա վեր էր խոյանում քարանձավի սառը, անմշակ պատը։ Տարածքն այնքան նեղ էր, որ հազիվ էր լինում մի քանի քայլ անել։ Չկար ոչինչ՝ ոչ քնելու տեղ, ոչ ծղոտի մի փոքրիկ փունջ, ոչ մի հարմարություն։ Միայն դատարկ, խոնավ ու սուր ցրտից սառած քարեր։

​Իսկ նրա թիկունքում՝ խցի ամենախորքում, լսվում էր ջրի միապաղաղ, ահագնացող շառաչյուն։ Այնտեղով հոսում էր ստորգետնյա գետը։ Ջուրը սև էր, սառցե ու կատաղի։ Այդ գետով փախչելն իսկական ինքնասպանություն կլիներ. այն տանում էր դեպի քարանձավի անդունդները, որտեղից ոչ մի ողջ արարած դուրս չէր եկել։ Էմման լիովին մենակ էր՝ սեղմված պատի ու ստորգետնյա գետի արանքում։

Օրերն անցնում էին անտանելի դանդաղությամբ։ Այստեղ՝ մթության մեջ, չկար արև, չկար լույս, և ժամանակի զգացողությունը լիովին կորչում էր։ Էմման ստիպված էր քնել հենց սառը քարերի վրա՝ մարմինը կծկած, որպեսզի մի փոքր ջերմություն պահպանի։

​Օրական միայն մեկ անգամ ճաղերի արանքից նրան էին նետում մի կտոր բորբոսնած, քարացած հաց և կեղտոտ թասով պղտոր ջուր, որը հաճախ ճահճի հոտ էր տալիս։ Բայց դա դեռ ամենասարսափելին չէր։ Երբեմն բանտապահները, ուղղակի ձանձրույթից կամ սեփական դաժանությունը ցուցադրելու համար, բացում էին դուռը, ներս մտնում ու սկսում ծեծել նրան՝ առանց որևէ պատճառի։

​Սկզբնական օրերին Էմմայի մեջ խոսում էր ասպետի հպարտությունն ու ուժը։ Նա թույլ չէր տալիս, որ իրեն ցավեցնեն։ Ամեն անգամ, երբ բանտապահները հարվածում էին նրան, Էմման կատաղի հակահարված էր տալիս՝ օգտագործելով ձեռքերն ու ոտքերը, կռվելով մինչև վերջին շունչը։ Սակայն այս քարանձավում կանոնները դաժան էին. որքան շատ էր նա դիմադրում ու հակահարված տալիս, այնքան ավելի կատաղած ու անգութ էին դառնում բանտապահները։ Նրանք բերում էին մտրակներ, երկաթյա ձողեր և ավելի շատ զինվորներ, մինչև նրան արնաշաղախ ու անշարժ թողնեին հատակին։

​Մի օր, հերթական դաժան ծեծից հետո, երբ մարմնի ամեն մի թելը մղկտում էր ցավից, Էմման հասկացավ, որ այսպես ուղղակի կմեռնի։ Նա հանձնվեց։ Հաջորդ անգամ, երբ բանտապահները ներս մտան ու հարվածեցին նրան, նա այլևս պատասխան չտվեց։ Նա պարզապես սեղմվեց անկյունին, փակեց աչքերն ու լուռ տանեց ցավը՝ թույլ չտալով, որ նույնիսկ մի հառաչանք դուրս գա իր շրթունքներից։ Նրա լռությունն ու անտարբերությունը ի վերջո ձանձրացրին տանջողներին, և նրանք սկսեցին ավելի քիչ մտնել նրա խուց։

​Էմման սկսեց հաշվել օրերը։ Նա քարի կտորով պատին փոքրիկ գծեր էր քաշում։ Մենակության, ցրտի ու նվաստացման մեջ նրան ողջ էր պահում միայն մի թույլ հույս։ Նա նստում էր խավարում, նայում ճաղերին ու ինքն իր հետ շշնջում.

​Էմման հոնքերը կիտեց՝ նայելով թվերին.

— Մայրիկ, իսկ ինչո՞ւ ենք այսքան շատ ոսկի տալիս դարբնին։ Չէ՞ որ նա ընդամենը երկաթ է ծնկացնում։

​Մատիլդան ժպտաց ու շոյեց աղջկա գլուխը.

— Որովհետև այդ երկաթը պաշտպանում է մեր զինվորների կյանքը, Էմմա՛։ Բայց տես, այստեղ գրված է, որ մենք գնել ենք հարյուր նիզակ։ Եթե ամեն նիզակի համար վճարել ենք երկու արծաթե մետաղադրամ, ընդհանուր որքա՞ն է անում։

​Էմման մատիկներով սկսեց արագ հաշվել, նրա աչքերը փայլեցին.

— Երկու հարյուր արծաթ, մայրի՛կ։

​— Ճիշտ է։ Իսկ հիմա պատկերացրու, որ վաճառականը քեզնից պահանջում է երկու հարյուր հիսուն։ Ի՞նչ կանես։

​— Ես նրան թույլ չեմ տա, որ ինձ խաբի։ Կասեմ, որ իմ մայրիկն ինձ ճիշտ հաշվել է սովորեցրել,— հպարտ պատասխանեց Էմման։

​Եվ ահա, եկել էր առաջին քայլն անելու ժամանակը։ Էմման մոտեցավ խցի հետնամասում աղմկող ստորգետնյա գետին։ Նա հանեց իր մաշված հագուստը և նետվեց կատաղի ջրի մեջ։

​Ջուրը սառցե էր, ասես հազարավոր ասեղներ միանգամից խրվեցին նրա մաշկի մեջ։ Շունչը կտրվում էր, բայց Էմման հավաքեց կամքի ուժն ու սկսեց լողալ առաջ՝ գետի հոսանքին հակառակ։ Որքան առաջ էր գնում, այնքան քարանձավի առաստաղը ցածրանում էր, և ջրի ու քարի միջև տարածությունը սեղմվում էր։ Շուտով նա հասկացավ, որ առաջ գնալու համար պետք է սուզվի։

​Նա խորը շունչ քաշեց ու սուզվեց կատարյալ խավարի մեջ։ Ոչինչ չէր երևում։ Էմման փորձում էր լողալ ուղիղ գծով՝ ընթացքում ձեռքով ստուգելով առաստաղը, տեսնելու համար՝ արդյոք այն բարձրացե՞լ է ջրի մակերեսից, թե՞ ոչ։ Բայց հանկարծ նրա ձեռքը դիպավ քարե հաստ պատին։ Դիմացը փակուղի էր։ Մոտ երկու մետր խորության վրա քարե զանգվածը լիովին իջնում էր ջրի մեջ։ Առաջ գնալու համար նա պետք է այդ պատի տակով սուզված լողար։ Բայց թե որքան պետք է այդպես շունչը պահած առաջ գնար, մինչև կկարողանար գլուխը ջրից դուրս բերել ու օդ շնչել՝ անհայտ էր։ Դա իսկական մահացու ռիսկ էր։

​Թոքերը արդեն այրվում էին օդի պակասից։ Էմման հասկացավ, որ չի հասցնի։ Խուճապին թույլ չտալով հաղթել՝ նա կտրուկ շրջվեց և ամբողջ ուժով հետ լողաց։

​Նա ջրից դուրս եկավ հենց իր խցի մոտ՝ հազալով ու շնչահեղձ լինելով։ Ծանրությամբ մագլցեց քարերի վրա ու ընկավ հատակին։ Ամբողջ մարմնով սառած, թրջված ու դողդոջուն՝ Էմման կծկվեց անկյունում։ Այդ պահին նա իրեն լիովին պարտված ու կոտրված էր զգում։ Առաջին փորձը ձախողվել էր։



Անցավ ևս մեկ տարի։ Էմման արդեն յոթ տարեկան էր։ Լորդ Ռոբերը դարձյալ երկար ամիսներով լքել էր ամրոցը՝ արքայական հեռավոր արշավանքներին մասնակցելու համար։

​Սովորական, խաղաղ աշնանային օր էր։ Ծառերը ներկվել էին ոսկեգույն ու կարմիր երանգներով, իսկ օդում զգացվում էր առաջին ցրտերի շունչը։ Էմման ու Գիյոմը սենյակում նստած գրքեր էին թերթում, երբ հանկարծ ամրոցի պարիսպներից հնչեց պահակախմբի ահազանգող, բարձր ու կտրուկ շեփորի ձայնը։ Այդ ձայնը խաղաղություն չէր խոստանում։

​Ամրոցում վայրկյանների ընթացքում իրարանցում սկսվեց։ Մատիլդան, լսելով տագնապի ազդանշանը, անմիջապես դուրս եկավ գլխավոր սրահ և իր սառնասրտությամբ ու հաստատակամությամբ դադարեցրեց ծառաների խուճապը։ Նա կանգնեց ասպետների առջև և բարձր ձայնով հրամայեց.

— Զե՛նք վերցրեք։ Փակե՛լ բոլոր դարպասները և պատրաստվել պաշտպանության։

​Նա անմիջապես հրամայեց դայակներին Էմմային ու Գիյոմին տանել վերնատան ամենաապահով սենյակը և դուռը ներսից կողպել։

Պարզվեց՝ հարձակվողը հարևան կալվածքների ագահ լորդերից մեկն էր։ Օգտվելով այն առիթից, որ տան տղամարդը՝ Ռոբեր դը Լասին, տանը չէ և իր հետ տարել է լավագույն ռազմիկների մի մասը, նա որոշել էր հանկարծակի հարվածով վերջ տալ ֆրանսիական այս ասպետական հզոր դինաստիային և իրենով անել նրանց ամբողջ հարստությունն ու հողերը։

​Սկսվեց կատաղի կռիվ։ Թշնամու զորքը շրջապատեց ամրոցը, և նետերի տարափը թափվեց պարիսպների վրա։ Սակայն Մատիլդան սովորական կին չէր։ Նրա բացառիկ խելքն ու ռազմավարական մտածելակերպը հենց այս պահին փրկություն դարձան։ Նա անձամբ կանգնեց պաշտպանության գծագրերի մոտ և սկսեց հրամաններ արձակել ասպետներին։ Նրա պլանը հանճարեղ էր. նա հրամայեց զինվորների մի մասին թաքնվել կողմնակի անցքերում, իսկ գլխավոր դարպասի մոտ ստեղծել թուլության պատրանք, որպեսզի թշնամուն ներս քաշեն ծուղակի մեջ։

​Այդ ընթացքում վերնատանը Էմման ու Գիյոմը անհանգստությունից չէին կարողանում տեղում նստել։ Պատուհանից լսվող զենքերի շրխկոցն ու գոռոցները նրանց ստիպում էին գործել։

​— Գիյո՛մ, մենք չենք կարող այստեղ նստել, մինչև մեր տունը քանդեն,— շշնջաց յոթ տարեկան Էմման, և նրա աչքերում բռնկվեց այն նույն համառությունը, ինչ որսի ժամանակ։

​— Ճիշտ ես։ Մենք պետք է պաշտպանենք մեր տունը,— համաձայնեց Գիյոմը։

​Օգտվելով դայակի անուշադրությունից, ով վախից աղոթում էր անկյունում, նրանք գաղտնի բացեցին սենյակի հետնամուտքի դուռն ու դուրս սողոսկեցին։ Նրանք վազեցին դեպի զենքերի պահեստը։ Այնտեղ ծանր սրերն ու նիզակները մեծ էին երեխաների համար, բայց նրանք չընկրկեցին։ Էմման երկու ձեռքով վերցրեց մի թեթև, բայց սուր նիզակ, իսկ Գիյոմը պատյանից հանեց իր չափսերին համապատասխանող մարզական սուրը։

​Նրանք դուրս եկան ներքին բակ, որտեղ թշնամու մի քանի զինվորներ, շնորհիվ Մատիլդայի պլանի, արդեն ներս էին խուժել ու շփոթված ընկել ծուղակի մեջ։ Ասպետների հիմնական ուժերը կռվում էին առաջնագծում, և բակում մնացել էին միայն մի քանի պահակներ։

​Հանկարծ թշնամու վիրավոր զինվորներից մեկը, ով բարձրացել էր պարսպի ներքին աստիճաններով, փորձեց թիկունքից հարվածել տեղի պահակին։ Տեսնելով դա՝ Էմման առանց վախի նետվեց առաջ։ Նա իր ամբողջ ուժով նիզակի ծայրով հարվածեց զինվորի ոտքին։ Զինվորը ցավից գոռաց ու վայր ընկավ, իսկ այդ վայրկյանին Գիյոմը սուրը վստահ պահեց նրա կրծքին՝ թույլ չտալով տեղից շարժվել։ Պահակը շրջվեց և ապշեց՝ տեսնելով, որ իր կյանքը երկու երեխա են փրկել։

Նրանց արածն իրոք մեծ օգուտ տվեց բակի պաշտպանությանը, բայց այդ պահին բակ մտավ Մատիլդան՝ հերթական հրամանը տալու համար։ Տեսնելով արյան ու կռվի դաշտում կանգնած իր յոթ տարեկան աղջկան ու որբ զարմիկին՝ զենքերը ձեռքներին, նրա սիրտը սարսափից կանգ առավ։

​Մատիլդան արագ քայլերով մոտեցավ նրանց։ Նրա դեմքը բարկությունից ու վախից գունատվել էր։

— Այս ի՞նչ է նշանակում։ Ո՞վ ձեզ թույլ տվեց դուրս գալ,— նրա ձայնը հնչեց խիստ ու անդրդվելի, ինչպես իսկական տիրուհու ձայն։

​— Մայրի՛կ, մենք ուզում էինք օգնել։ Սա մեր տունն է,— փորձեց արդարանալ Էմման՝ նիզակն ամուր սեղմելով ձեռքերում։

​— Ձեր տունը պաշտպանելու համար կան ասպետներ, իսկ դուք դեռ երեխա եք,— կտրուկ ասաց Մատիլդան, վերցրեց նրանց ձեռքից զենքերը և տվեց իր վերջնական, անվիճելի հրամանը։ — Անմիջապե՛ս ներս մտեք։ Եթե ձեզ մի բան պատահի, այս ամրոցն ու պատերազմը կորցնում են իրենց իմաստը։

​Նա անձամբ ուղեկցեց երեխաներին տուն և փակեց նրանց սենյակում՝ կարգադրելով երկու ասպետների հսկել դուռը։

​Շուտով ճակատամարտը հանդարտվեց։ Մատիլդայի կազմած փայլուն պլանը լիովին աշխատեց։ Թշնամին, ընկնելով ծուղակի մեջ և շրջապատվելով ամրոցի պահակախմբի կողմից, ջախջախիչ պարտություն կրեց։ Լորդի զորքի մնացորդները խայտառակված փախան՝ հասկանալով, որ նույնիսկ առանց Ռոբերի, այս ամրոցը անառիկ է, քանի որ նրա տիրուհին օժտված է տղամարդուց ավելի հզոր խելքով։

​Ամրոցը փրկվեց, դինաստիան պաշտպանվեց, իսկ Էմման, սենյակում նստած, լսում էր հաղթական շեփորների ձայնը։ Նրա ձեռքերը դեռ դողում էին նիզակը բռնելուց, բայց սրտում մի նոր, անկոտրում որոշում էր հասունանում. նա հասկացավ, որ կռիվն ու պաշտպանությունը միայն տղամարդկանց գործը չեն։