I

Նապաստակն ու աղվեսը

Անտառի մեջ բարձր տեղում,

Որտեղ քամին պար էր խաղում,

Մազը մետաքս, մորթը փափուկ,

Խելքից թեթև, ոտքից չափուկ,

Նապաստակը տուն էր շինել

Ու աղվեսին դրկից եղել:

Տուն էր շինել թեև ցածրիկ,

Տուն էր շինել թեև նեղլիկ,

Բայց շատ հարմար, այն էլ փայտից,

Պաշտպանվում էր տաքից, ցրտից:

Աղվեսինը թեև լայն էր,

Թեև երկու աչքանի էր,

Բայց շատ ցուրտ էր, ողջը ձյունից,

Այդ էր եկել տիրոջ ձեռքից:

Բուք օրերին. ցուրտ ձմռանը,

Երբ վառվում էր վառարանը,

Տան օճորքից ջուր էր մաղում

Եվ աղվեսը միջին լողում:

Մի օր ընկավ հալհլոցը,

Տունը առավ կաթկըթոցը,

Դեռ չհասած մարտի կեսը՝

Անտուն մնաց մեր աղվեսը,

— Ոտդ պաչեմ, ա՜յ Շահզադե,

Ցրտի ձեռքից ինձ ազատե.

Մի անկյուն տուր տանդ միջին,

Ծառա արա քո առաջին:

Խոսք եմ տալիս, ես ամեն օր

Լվամ, կարեմ քո հինն ու նոր,

Եփեմ, թխեմ, քեզ ծառայեմ,

Տունդ տեղդ կարգին պահեմ:

Ա՜խ, իմ տունը լավի պես լավ

Չորս օրումը տակից հալավ, —

Աղվեսն ասաց նապաստակին,

Որ կանգնել էր դռան շեմքին:

— Լա՛վ. ներս արի, դրկի՜ց աղվես,

Բայց խնդրում եմ՝ ինձ հետ վարվես...

Կռիվ, ուշունց ես չեմ սիրում,

Հին բաներն էլ չեմ քըրքըրում:

Ու աղվեսը մտավ տունը,

Ճաշը կերավ, առավ քունը,

Քնից զարթնեց, դես դեն նայեց,

Տան տիրոջը խիստ հայհոյեց.

— Ա՜յ, վա՜յը տամ էդ քո գլխին,

Դու տանտե՞րը, ես աղախ՞ին.

Տան մեծ մասը քեզի պեսի՞ն.

Դռան տակը՝ խան աղվեսի՞ն.

Դե՜հ, դուրս կորի, ծուռաչք շլդիկ,

Պոչ էլ չունի, սրա՜ն մտիկ:

Նապաստակն ու արջը

Նապաստակը իրանն առավ,

Տունը թողեց ու դուրս թռավ,

Ետ չնայեց, վազեց, լացեց,

Քեռուն գտավ, ցավը պատմեց.

— Ա՜յ իմ քեռի, ա՜յ արջ ախպեր,

Էն աղվեսը չար, սրտամեռ

Փայտե տունս ձեռքես առավ,

Դուռը փակեց, իրանն արավ:

— Քրոջ որդի, է՛, ամոթ չէ՞,

Որ դու կուլաս, քեռիդ սաղ չէ՞ :

Արի գնանք ես էն փչին

Մի լավ դաս տամ տանը միջին:

Թող չերկարի, ասեմ կարճը,

Քրոջ որդին, քեռի արջը

Եկան կանգնան տան դռանը,

Վառած գտան վառարանը:

Սրտոտ քեռին դուռը ծեծեց

Ու աղվեսին հերսոտ կանչեց.

— Տո՜, փո՜ւչ աղվես, ասա ինչո՞ւ.

Էս իմ եթիմ քրոջ մանչու

Փայտե տանը տեր ես դառել

Ու նրան էլ դուրս ես արել:

— Ամեն խոսքի մի՜ հավատա,

Նապաստակը ի՞նչ Շահզադա.

Ձեռքե գալիք. մարդ խաբելիք:

Դեհ, հեռացեք, դռնես կորեք:

Ու աղվեսը դռան ծակից

Վառարանի թեժ կրակից

Բերեց ցանեց արջի վրան.

Մի լավ խանձեց դունչն ու բերան.

Փախավ արջը դունչը այրած,

Քրոջ որդին հետը առած:

Նապաստակն ու գայլը

Անտուն-անտեղ նապաստակը

Գնաց նստեց ծառի տակը,

Մաղիկ-մաղիկ մըղկտալով

Ցավն էր պատմում բարձր լալով.

— Ինձ լա՛վ խաբեց կեղծավորը,

Դուրսը թողեց էսպես օրը.

Մի տեղ չկա, միջին քնեմ:

Լացը լսեց գայլը դանդաղ,

Եկավ ասաց՝ ա՛յ քեզ մատաղ,

Ինչի կուլաս մաղիկ-մաղիկ,

Կտրատելով սիրտ ու աղիք:

— Է՛, գա՜յլ եղբայր, բանս բուրդ է,

Վրես բարակ, օրը ցուրտ է.

Էն աղվեսին թող չմնա,

Տանս միջին գրողի գա:

Ու սկզբից ինչ կար-չկար,

Նապաստակը բարակ-երկար

Պատմեց գայլին, հետն էլ լացեց,

Աղի-աղի արցունք թափեց:

— Դու քեզ խղճա, ի՜մ նապաստակ,

Զուր մի՜ կորցնի դու ժամանակ,

Գնանք, ցույց տուր էն աղվեսին:

— Է՜, քիչ առաջ քեզ ինչ ասին,

Չէ որ արջից դու ուժեղ չես:

— Ա՛յ միամիտ, ի՞նչ ես խոսում.

Ես եմ ուժեղ, ճիշտն եմ ասում:

Արջն ի՞նչ է որ, վախկոտ կատու,

Էնքան քաջ է, ինչքան որ դու:

Լավ, վերջապես, վեր կաց գնանք,

Քո տան տեղը մի իմանանք,

Էն աղվեսին ես մի քաշ տամ,

Ոսկորները քեզ բաժին տամ:

Գայլ, նապաստակ ճամփա ընկան:

Շատ չտևեց, արագ եկան,

Եկա՛ն... և ի՞նչ. հեռվից տեսան

Մի վառ կրակ, վրան՝ կաթսան,

Ժիր աղվեսը գոգնոցն հագին,

Վրեն մաքուր, արգին-կարգին,

Դունդունալով ճաշ էր եփում,

Ու շերեփով քափը թափում:

Կերակուրը յուղոտ-սոխոտ,

Հո՛տ էր բուրում, մի անո՛ւշ հո՛տ,

Որ ծեր գայլին կալեց-կապեց,

Ախորժակը խիստ գրգռեց:

— Ինչ էլ լինի՝ էս աղվեսին

Բան չեմ ասի ես տան մասին,

Կերթամ մոտը, բարև կտամ,

Կերակուրից կհոտմըտամ,

Դեհ, աղվեսն էլ խոմ խամը չէ,

Որ քաղցածին չճանաչե, —

Ասաց գայլը ինքը իրան,

Լըպըստելով դունչն ու բերան:

Ու վերջապես տեղը հասան:

Երբ որ ճաշի կաթսան տեսան,

Գայլը չոքեց, գլուխ տվեց

Աղվեսին ու խոսել ուզեց:

Դեռ չէր բացել նա բերանը,

Քաջ աղվեսը իր դռանը՝

Հարձակվեցավ խեղճի վրան,

Գոչեց, ճըչաց զիլ, բարձրաձայն.

— Կորի՜, քավթառ, շուտ արա՜, թե՜զ

Նապաստակի պաշտպանին տե՛ս:

Էդ ե՞րբ առար վկայական,

Դարձար գլխիս գեշ փաստաբան:

Նապաստակն ու աքաղաղը

Անտուն անտեր նապաստակը

Դարձյալ եկավ ծառի տակը,

Մաղիկ-մաղիկ մըղկտալով՝

Ցավն էր պատմում բարձր լալով.

— Ինձ լավ խաբեց կեղծավորը,

Դուրսը թողեց էսպես օրը.

Անտուն, անտեր ես ի՞նչ անեմ,

Մի տեղ չկա՝ միջին քնեմ:

Ձայնը լսեց աքաղաղը,

Իսկույն թողեց իրա խաղը,

Վազեց եկավ ծառի տակը,

Որտեղ կուլար նապաստակը:

— Ինչի՞ կուլաս, ա՛յ իմ շլդիկ՜,

Ա՜յ խըլըշտիկ,

Մի՜ լար, մի՜ լար, չարդ տանեմ,

Պատճառն ասա՝ մի ճար անեմ:

Նապաստակը տեղը տեղին

Պատմեց եղածն աքաղաղին:

— Որ էդպես է

Էլ մի՜ սպասե,

Էլ մի՜ տզզա,

Հետս վզզա,

Տան տեր դառի,

Ինձ մի՜ վառի:

Մժեղի պես նրան կտցեմ,

Աղվեսն ինչ է՝ հետը մրցեմ:

Մութը մթին,

Ժամը ութին

Արագ, արագ,

Առանց ճրագ

Հերոսները

Շուտ տեղ հասան.

Ու անսասան

Քաջը գոչեց ձայնը փոխած,

Ալ արյունը աչքը կոխած.

— Ես ոչ արջն եմ, ոչ էլ գայլը,

Աշխարհք կառնե շորիս փայլը,

Ես իշխանն եմ մեծ, վարդերես.

Սուր եմ կախել հինգ գազ ու կես:

Էլ չի պրծնի գող աղվեսը,

Թե որ գտնեմ նրան ներսը:

— Ա՜յ, էս ո՞վ է վարդերեսը,—

Դուռը բացեց խան աղվեսը

Ու էն մթով

Դիպավ գետնով,

Լեղապատառ

Ընկավ անտառ:

Աքաղաղն ու նապաստակը,

Որ քաշում էր տան փափագը,

Տուն ներս մտան,

Սեղան նստան,

Հաշտ ու բարիշ լավ ընթրեցին

Ու էդպես էլ լավ ապրեցին: