Մաս 9։Սիրտը պողպատի տակ

Ձմեռը դաժան էր ու ցուրտ։ Ամեն առավոտ սկսվում էր գոյատևման իսկական պայքարով։ Էմման ստիպված էր կոտրել առվակի սառույցը ջուր բերելու համար, իսկ տնակում ջերմություն պահելու համար նրա ձեռքից կացինը ցած չէր իջնում։ Նա սովորեց անտառում թակարդներ դնել։ Սկզբում ձախողվում էր, բայց սպանված վարձկանի որսորդական դանակներով նոր, սրածայր փայտե հարմարանքներ տաշելով՝ նա աստիճանաբար հմտացավ։ Երբ առաջին անգամ նրան հաջողվեց վայրի նապաստակ որսալ, նա հասկացավ, որ բնությունը սկսում է ընդունել իրեն։ Նրա միակ հավատարիմ ընկերը Կայծակն էր։ Էմման հաճախ էր գրկում ձիու պարանոցը և բարձրաձայն խոսում նրա հետ՝ փորձելով չխենթանալ կատարյալ լռությունից ու մենակությունից։
​Երբ Մաքլաուդի տված վերջին ոսկեդրամները վերջացան, Էմման ստիպված եղավ երբեմն իջնել հեռավոր գյուղեր, որտեղ իրեն ոչ ոք չէր ճանաչում։ Նա իր ծառայություններն էր առաջարկում գումարի կամ սննդի դիմաց։ Գյուղացիները ապշած նայում էին սլացիկ, բայց ձիգ մարմնով աղջկան, ով առանց դժգոհելու ծանր կոճղեր էր կոտրում, ախոռներ մաքրում ու տանիքներ նորոգում։
— Այս աղջկա մեջ տղամարդու ուժ կա, — մրմնջում էին ծերերը՝ նրան մի քանի մանրադրամ կամ մի պարկ ձավարեղեն ու չորացրած միս տալով։ Էմման վերցնում էր վաստակն ու անաղմուկ վերադառնում իր անտառային թագավորությունը։
​Սակայն, անկախ հոգնածությունից ու կենցաղային ծանր գործերից, Էմման ոչ մի օր չէր մոռանում իր գլխավոր նպատակը։ Ամեն առավոտ, երբ արևի առաջին շողերը հազիվ էին ճեղքում ծառերի ճյուղերը, նա դուրս էր գալիս բացատ՝ ձեռքին պահելով սպանված վարձկանի ծանր, պողպատե սուրը։ Նրա ձեռքերն արդեն պատվել էին կոշտուկներով, իսկ հարվածներն ավելի դիպուկ ու արագ էին դարձել։
​Մարզումների ժամանակ նա մտքում անդադար կրկնում էր ինքն իրեն.
​«Ավելի՛ արագ, Էմմա։ Ճիշտ շնչիր։ Զգա՛ սրի ծանրությունը, բայց թույլ մի տուր, որ այն ղեկավարի քեզ։ Դու ես տերը։ Շարժիր ոտքերդ, կենտրոնացիր...»

​Մի ցուրտ առավոտ, երբ նա կատարում էր հերթական բարդ պաշտպանական շրջադարձը և հարվածից հետո հավասարակշռությունը մի փոքր կորցրեց, Կայծակը հանկարծ անհանգիստ փնչաց ու ականջները սրեց։ Էմման քարացավ։ Այդ նույն վայրկյանին ծառերի խիտ ստվերից լսվեց մի խորդուբորդ, ծերունական, բայց զարմանալիորեն հաստատուն ձայն.
​— Հարվածդ ուժեղ է, աղջի՛կ, բայց աջ ոտքդ թույլ ես դնում։ Իսկական մարտում հակառակորդդ արդեն օգտագործել էր այդ վայրկյանն ու քեզ գետնին տապալել։
​Էմման կայծակնային արագությամբ շրջվեց և սուրը պարզեց առաջ։ Ծառերի արանքից դանդաղ դուրս եկավ մի ծերունի։ Նա ուներ ալեհեր երկար մազեր, խիտ միրուք և պարզ, բայց չափազանց խորաթափանց աչքեր։ Հագին հնամաշ, բայց կոկիկ կաշվե բաճկոն էր։ Չնայած տարիքին՝ նրա կեցվածքն ու քայլվածքը մատնում էին, որ նա տարիներ շարունակ զենք է կրել։
​— Ո՞վ ես դու, — զգուշությամբ հարցրեց Էմման՝ սուրը ցած չդնելով։ — Ի՞նչ ես անում այս հեռու անտառում։
​Ծերունին թեթևակի ժպտաց, մոտեցավ մի կոճղի ու հանգիստ նստեց՝ ցույց տալով, որ վատ մտադրություններ չունի։
— Անունս Հենրի է, — պատասխանեց նա։ — Ես ապրում եմ այս անտառի հակառակ կողմում։Արդեն մի քանի օր է՝ հետևում եմ քեզ։ Զարմացած եմ։ Այսպիսի վայրի անտառում միայնակ աղջիկ, ով սովորական փայտ կտրող չէ, այլ փորձում է ռազմական արվեստ սովորել։ Որտեղի՞ց քեզ այդ սուրը, և ի՞նչ ես փնտրում այստեղ։
​Էմման զգաց, որ ծերունուց վտանգ չի գալիս։ Նա դանդաղ իջեցրեց սուրը, բայց մնաց զգոն։

— Ես Էմման եմ, — ասաց նա։ — Այս սուրն ինձ մնացել է մի վատ մարդուց, ում ստիպված եղա սպանել։ Իսկ իմ նպատակն է գտնել լեգենդար Շոտլանդացի ասպետին և դառնալ նրա աշակերտը։ Ես ցանկանում եմ իսկական ասպետ դառնալ։
— Ուրեմն նրա՞ն ես փնտրում... Ես լսել եմ այդ մարդու մասին։ Թեև անձամբ ծանոթ չեմ նրան և երբեք չեմ հանդիպել, բայց շատ եմ լսել որ կա նման մի ասպետ,նրա քաջության ու անպարտելիության մասին լեգենդներ էին պատմում։ Նա իսկական հրեշ է մարտի դաշտում, և նրա պատիվն անսասան է։
​Ծերունին ոտքի կանգնեց, մոտեցավ Էմմային և ուղիղ նայեց նրա աչքերին.
— Բայց դու կարծում ես, թե հե՞շտ է լինելու, Էմմա՛։ Այդ ասպետի մոտ աշակերտ դառնալու ցանկացողները չափից շատ են։ Հարուստ լորդերի տղաներ, փորձառու ռազմիկներ ու երիտասարդներ ամբողջ երկրից հերթ են կանգնում նրա դռան տակ։ Եվ հավատա՛ ինձ, եթե դու հիմա՝ այսպիսի թերի հմտություններով ու սխալներով գնաս նրա մոտ, նա քեզ նույնիսկ չի լսի։ Նա քեզ իր բակի շեմից հետ կուղարկի՝ առանց սուրդ պատյանից հանելու թույլտվություն տալու։ Դու պետք է կատարյալ լինես, որ նա քեզ նկատի։
​Էմմայի սիրտը սեղմվեց, նա հասկացավ, որ ծերունին բացարձակ ճշմարտությունն է ասում։
— Այդ դեպքում ի՞նչ պիտի անեմ, — հարցրեց նա՝ անհանգստությամբ։
​Հենրին նայեց Էմմայի ձեռքի սրին, ապա նրա վճռական հայացքին։ Նրա մեջ արթնացավ հին ռազմիկի ոգին։
— Ես արդեն ծեր եմ, և իմ կռիվները վաղուց ավարտվել են, — ասաց նա հաստատուն ձայնով, — բայց ես դեռ հիշում եմ ասպետական բոլոր հնարքներն ու գաղտնիքները։ Եթե դու իրոք պատրաստ ես ցավի ու ծանր աշխատանքի, ես կմարզեմ քեզ։ Ես քեզ կպատրաստեմ այնպես, որ երբ կանգնես այդ լեգենդար ասպետի առաջ, նա չկարողանա մերժել քեզ։ Ի՞նչ կասես։
​Էմման նայեց ծերունուն, և նրա հայացքում վախի փոխարեն բռնկվեց հույսի ու ուրախության մի մեծ կրակ։ Նա հասկացավ, որ սա իր կյանքի ամենամեծ հնարավորությունն է։ Նա ցած դրեց սուրը, խոնարհվեց ծերունու առաջ և ասաց.
— Ես պատրաստ եմ ամեն ինչի, վարպե՛տ Հենրի։ Սովորեցրե՛ք ինձ։

Վարպետ Հենրիի հետ մարզումների առաջին իսկ օրը Էմման հասկացավ, որ իր պատկերացրած ծանր աշխատանքը ոչինչ էր այն դաժան իրականության համեմատ, որը պատրաստել էր ծեր ասպետը։ Հենրին այլևս այն բարի ու խաղաղ ծերուկը չէր, որ նստած էր կոճղին. նա վերածվել էր խիստ, անզիջում ու պահանջկոտ ուսուցչի։
​Մարզումները սկսվում էին արևածագից շատ առաջ, երբ անտառը դեռ պատված էր սառը մշուշով։ Հենրին թույլ չէր տալիս Էմմային անմիջապես սուրը ձեռքն առնել։
​— Ասպետի ուժը ոչ թե թևերի, այլ ոտքերի մեջ է, — կրկնում էր ծերունին՝ կանգնելով Էմմայի կողքին և ձեռքի հաստ փայտով թեթևակի հարվածելով նրա ծնկներին։ — Եթե հիմքդ թույլ եղավ, քեզ կտապալի նույնիսկ ամենատհաս զինվորը։
​Նա ստիպում էր Էմմային ժամերով կանգնել խորը կքանստած դիրքով՝ ձեռքերը պարզած առաջ, որոնց վրա ծանր գերաններ էին դրված։ Էմմայի մկանները սկսում էին սաստիկ դողալ, քրտինքը կաթում էր դեմքից, իսկ ոտքերը կարծես այրվում էին կրակի մեջ։
​— Վարպե՛տ, ես այլևս չեմ զգում իմ ոտքերը, — հազիվ շնչելով մրմնջում էր Էմման։

— Իսկ եթե այդ լեգենդար ասպետն ուղղակի նայի ինձ ու ասի. «Գնա տուն, աղջիկ»։ Ի՞նչ եմ անելու։
— Այդ դեպքում, — Հենրին լուրջ դեմքով նայեց նրան, — դու պարզապես քո այս ծանր սրով կկոտրես նրա ծնկները, իսկ հետո կասես. «Հիմա ես եմ քո վարպետը»։
​Էմման բարձրաձայն ծիծաղեց։ Այս կատակներն ու զրույցները նրան ուժ էին տալիս։ Նա զգում էր, որ Հենրին իր համար դառնում է ոչ միայն ուսուցիչ, այլև այն պապիկը կամ հայրը, ում ներկայության կարիքն ինքն այդքան շատ ուներ այս օտար երկրում։
​Ամիսներն անցնում էին, և անտառի խորքում Էմման քայլ առ քայլ վերածվում էր մի վտանգավոր, արագ, սառնասիրտ ու անպարտելի ռազմիկի, ով պատրաստ էր ցանկացած փորձության։
Ձմեռային ցուրտ ամիսներն անցան, և անտառն աստիճանաբար սկսեց արթնանալ։ Ձյունը հալվում էր՝ ճանապարհ բացելով առաջին կանաչ ծիլերին, իսկ օդը հետզհետե տաքանում էր։
​Մի առավոտ, երբ Էմման ավարտեց իր հերթական վազքը, վարպետ Հենրին մոտեցավ նրան։ Նրա հայացքը սովորականից ավելի լուրջ էր ու կենտրոնացած։
​— Էմմա՛, — ասաց նա՝ ձեռքը դնելով աղջկա ուսին։ — Դու արդեն արել ես այն ամենը, ինչ հնարավոր էր անել այս բացատում։ Քո հարվածներն արագ են, իսկ կամքդ՝ պողպատից ամուր։ Բայց փայտե թիրախներն ու ծերունու հարվածները հետ մղելը մի բան է, իսկական մարտը՝ բոլորովին այլ բան։ Ժամանակն է, որ դու քո ուժերը փորձես իրական արենայում։ Մենք ճանապարհ ենք ընկնում։
​Էմմայի սիրտը սկսեց արագ բախել։ Նա սպասում էր այս օրվան, բայց միևնույն է, հուզմունքը պատեց նրան։ Նա արագ հավաքեց իր սակավաթիվ իրերը, ամրացրեց զենքերը Կայծակի թամբին և վերջին անգամ նայեց իր գերանե տնակին։ Այս փոքրիկ խրճիթը եղել էր իր փրկությունը, իր թաքստոցն ու վերածննդի վայրը։ Նա մտքում լուռ հրաժեշտ տվեց տանը, շրջվեց ու Հենրիի հետ միասին բռնեց դեպի մեծ քաղաք տանող ճանապարհը։ Նրանց նպատակն էր գտնել մի տեղ, որտեղ անցկացվում էին ասպետական մրցամարտեր, որտեղ Էմման կարող էր անուն ստեղծել և սկսել գումար աշխատել իր արհեստով։
​Ճանապարհը տևեց երկուսից երեք օր։ Այդ ամբողջ ընթացքում Էմմայի ուղեղը զբաղված էր`ինչպե՞ս թաքցնել իր աղջիկ լինելը, չէ՞ որ մրցարշավներում կանանց մուտքն արգելված էր։ Նա անդադար բարձրաձայն մտորում էր ու մենախոսում, ինչը Կայծակի կողքով քայլող Հենրիին արդեն հունից հանում էր։
​— Իսկ եթե ինձ կոչեմ Ջո՞ն... Ո՛չ, չափազանց պարզ է։ Կամ գուցե Արթո՞ւր... Չէ, անգլիացիները միանգամից կկասկածեն իմ արտասանությունը, — փնթփնթում էր Էմման։
​Հենրին, ով արդեն հոգնել էր աղջկա անդադար շատախոսությունից, կանգնեցրեց ձիուն, ձեռքը խփեց ճակատին ու ասաց.
​— Լսի՛ր, Էմմա, եթե դու ևս մեկ ժամ շարունակես այսպես տանջել ինձ, ես ինքս քեզ կհանձնեմ առաջին պատահած լորդին։ Վերցրո՛ւ մի անուն, որը մոտ է քո արմատներին, բայց հեշտ է հիշվում։ Օրինակ  քեզ դուր գալիս Լուի Բեռնար անունը՞։
Կարճ է, հնչեղ, ու երբ մարդիկ լսեն, կիմանան, որ գործ ունեն ֆրանսիացի անվախ ռազմիկի հետ։
​Էմմայի աչքերը փայլեցին։
— Լուի՛ Բեռնար... — արտասանեց նա՝ փորձելով ձայնին տղամարդկային ու կոշտ երանգ տալ։ — Հիանալի՛ է, վարպետ։ Սա հենց այն է, ինչ պետք է։

Պանդոկում և քաղաքի մութ անկյուններում Էմման ամեն օր ականատես էր լինում տեսարանների, որոնք սաստիկ ցավեցնում ու կատաղեցնում էին նրան.
Մի անգամ, երբ Էմման երեկոյան գարեջուր էր բաժանում, տեսավ, թե ինչպես հարբած զինվորներից մեկը բռնեց պանդոկի մյուս սպասուհու մազերից ու ցած նետեց՝ զվարճանալով նրա լացով ու վախով։ Էմմայի ձեռքն ավտոմատ գնաց դեպի թիկունքը՝ սուրը հանելու, բայց Հենրին, ով նստած էր անկյունում, հայացքով կանգնեցրեց նրան։ Էմման ստիպված էր կուլ տալ այդ դառնությունը։Քաղաքի շուկայի հեռավոր մասում նա տեսավ, թե ինչպես են շղթայված, հյուծված ու կիսամերկ մարդկանց վաճառում որպես ստրուկներ ծանր հանքերում աշխատելու համար։ Նրանց մեջ կային երեխաներ ու կանայք, ում ծեծում էին ամեն մի ավելորդ շարժման համար։Պանդոկի թիկունքում գտնվող գաղտնի նրբանցքում Էմման մի գիշեր ականատես եղավ, թե ինչպես երկու ավազակ խաբեությամբ ներս քաշեցին մի անցորդի, կողոպտեցին նրան, իսկ հետո, որպեսզի վկաներ չմնան, անխիղճ ձևով դանակահարեցին ու մարմինը նետեցին աղբանոցը։
​Այդ ամենից հետո Էմման ուժասպառ ու հոգեբանորեն կոտրված նստեց Հենրիի կողքին։ Նրա աչքերում կատաղություն կար։
​— Վարպե՛տ, ինչո՞ւ է այս աշխարհն այսքան անարդար, — հազիվ զսպելով արցունքները՝ ասաց նա։ — Ինչո՞ւ են մարդիկ այսքան դաժան։ Բարությունն ընդհանրապես անհետացե՞լ է։
​Հենրին լուռ լսեց նրան, ապա վերցրեց մի կտոր հաց, կիսեց և մի մասը տվեց Էմմային։
​— Էմմա՛, սա է իրական կյանքը, — ցածր ձայնով ասաց ծերունին։ — Աշխարհում դաժանությունը, ցավն ու խաբեությունը միշտ ավելի շատ են, քան հանգիստ ապրելը։ Լավն ու վատը միշտ գոյատևում են կողք կողքի։ Տեսնո՞ւմ ես այն անկյունում նստած ծերունուն, ով իր վերջին հացի կտորը կիսում է որբ երեխայի հետ։ Դա բարությունն է։ Իսկ նրա կողքին նստած զինվորը պատրաստվում է վաղը թալանել հարևան գյուղը։ Դա էլ չարիքն է։
​Ծեր ասպետը նայեց աղջկա աչքերին.
— Լավ ասպետ լինել չի նշանակում փոխել ամբողջ աշխարհն ու վերացնել չարիքը։ Դա անհնար է։ Լավ ասպետ լինել նշանակում է՝
​նույնիսկ հասկանալով, թե որքան կեղտոտ է աշխարհը, ինքդ չդառնալ այն կեղտը, որի դեմ կռվում ես։ Երբ դու սուր ես բարձրացնում, պետք է հիշես՝ սուրը շատ հեշտ է մարդուն գազան դարձնում։ Ամենադժվարը ոչ թե սպանելն է, Էմմա՛… ամենադժվարը սեփական հոգին չկորցնելն է։

Նա մի պահ լռեց, հետո շարունակեց՝ ավելի ծանր ձայնով.
— Երբեմն դու ստիպված կլինես ընտրել երկու վատ տարբերակների միջև։ Երբեմն կփրկես մեկին՝ զոհելով մյուսին։ Երբեմն մարդիկ, որոնց սիրում ես, կդավաճանեն քեզ։ Եվ մի օր դու կհասկանաս, որ արդարությունը հեքիաթ չէ, այլ գին ունեցող բան։ Բայց եթե նույնիսկ այդ ամենից հետո քո ներսում մնա թեկուզ մի փոքր խիղճ… ուրեմն դու դեռ մարդ ես։

Այս ծանր մտորումների ու ամենօրյա աշխատանքի արանքում եկավ մի օր, որը Էմմայի համար առանձնահատուկ էր։ Նա դարձավ 15 տարեկան։ Էմման շատ էր կիսվում իր ուսուչցի հետ իր անցյալով և տարբեր հարցեր տալիս,Հենրին նույնպես սիրում էր պատմել իր կյանքից դրվագներ ,խրատներ տալ,տեսնել թէ ինչպես է Էմման օր օրի հասունանում ավելի շատ մարզվում և սովորում։Ուշ երեկոյան, երբ պանդոկի հաճախորդները ցրվեցին, Հենրին Էմմային կանչեց ամենամութ ու հանգիստ անկյունի սեղանի մոտ, նա գիտեր էր Էմմաի ծնունդն է և որոշել էր անակնկալ անել ոչ միայն ծնդյան առիթով այլ նաև  որպես ուսուչից գոհունակությունը հայտնել որ աղջիկը արագ է սովորում։Պանդոկատերը նրանց առաջ դրեց մի հսկայական, տաք ու հյութեղ տապակած միս (ինչը միջնադարում մեծ շռայլություն էր և թանկ արժեր) և երկու գավաթ լավ գինի։

​«Տեսնես հիմա ի՞նչ են անում..Այս ութ ամիսների ընթացքում ինչպե՞ս են ապրել։ Փնտրե՞լ են արդյոք ինձ, թե՞ հայրս արգելել է նույնիսկ անունս տալ տանը։ Հիշո՞ւմ են երբեմն իմ մասին, թե՞... միգուցե ուրախ են, որ ես այլևս այնտեղ չեմ ու չեմ խանգարում նրանց հանգստությանը»։